Maaş haczi, kesinleşmiş bir icra takibi kapsamında borçlunun işvereni nezdinde elde ettiği maaş, ücret, prim ve ikramiye gibi gelirlerinin, alacaklının talebi üzerine icra müdürlüğü kanalıyla kesintiye tabi tutulmasıdır. İcra ve İflas Kanunu uyarınca borçlunun ve ailesinin asgari geçim şartlarını korumak amacıyla uygulanan bu yöntemde, kural olarak maaşın en fazla dörtte biri (1/4) haczedilebilir. Süreçte borcun tarafı olmayan işveren, tebliğ edilen haciz müzekkeresine yedi gün içinde cevap vermek ve kesintileri icra dosyasına aktarmakla yükümlüdür; aksi halde doğan zarardan şahsen sorumlu tutulabilir. Biz de bu içeriğimizde maaş haczi miktarı, yüzde oranı ve ilgili diğer konular hakkında bahsederek sizi bilgilendirmeye çalışacağız.
Maaş Haczi Nedir?
Maaş haczi, alacaklının borçluya karşı hukuki bir yola başvurarak borcunun tahsilini sağlaması amacıyla yapılan bir uygulamadır. Borçlunun maaşından belirli bir kısmın icra yolu ile kesilmesi suretiyle, alacaklı borcunu tahsil etmeye çalışır. Maaş haczi nedir? sorusuna en kısa tabirle bu şekilde yanıt verebiliriz. Bu süreç, borçlunun çalıştığı sektöre (kamuda veya özel sektörde) bağlı olmaksızın uygulanabilir. İşveren, borçlunun maaşını haczetmekle yükümlü hale gelir.
İşverene İcra İflas Kanunu 89. madde 1. fıkraya göre önce ilk ihbarname gönderilir ardından işveren işçinin maaşını keserek dosyaya göndermeye başlar, aksi taktirde işverene 89-2 denen 2. ihbarname ve en sonunda da 89-3 denen 3. ihbarname gönderilerek işveren doğrudan dosya borçlusu haline getirilir. Bu yüzden de genellikle işverenler 89-1 yani ilk ihbarnameye süresi içinde cevap vererek işçisinin maaşını kesmeye başlar.
İcra İflas Hukuku alanında merak ettiğiniz diğer konular hakkında da bilgi sahibi olmak isterseniz, ilgili kategorimize göz atabilirsiniz.
Maaş Haczi Süreci
Maaş haczi, icra takibinin kesinleşmesi ile başlar. Alacaklı, borçlunun maaşından, ikramiye, prim gibi çeşitli haklarından en fazla ¼ oranında bir kesinti yapılmasını talep edebilir. Bu kesinti, borçlunun alacaklıya ödeme yapmasına yardımcı olur. İşverenin ödemekle yükümlü olduğu maaş dışında, prim, ikramiye gibi ek ücretler de haczedilebilir.
Öte yandan, işçiye ödenen kıdem ve ihbar tazminatları ile yıllık izin ücretleri gibi ödemeler de maaş haczi kapsamına girer, ancak bunlar borçlunun asıl maaşı olarak kabul edilmez ve tamamı haczedilebilir.
Maaş Haczi Ne Kadar?
Maaş haczi oranı, İcra ve İflas Kanunu ile İş Kanunu hükümleri uyarınca kural olarak borçlunun aylık net ücretinin en fazla dörtte biri (1/4) yani %25’i oranında uygulanır. Bu sınırlama, borçlunun ve ailesinin asgari geçim şartlarını korumak amacıyla getirilmiştir. Ancak aylık (cari) nafaka alacakları bu kuralın istisnasıdır; mahkemece hükmedilen aylık nafaka miktarı, maaşın 1/4’ünü aşsa dahi tam olarak kesilir.
Maaş dışında ödenen ikramiye ve prim gibi ek ödemelerden de kural olarak 1/4 oranında kesinti yapılırken; kıdem ve ihbar tazminatı gibi toplu ödemelerin tamamı haczedilebilir. Borçlunun birden fazla icra dosyası bulunması halinde ise kesintiler sırayla yapılır, aynı anda toplam kesinti oranı kanuni sınırı aşamaz.
Maaş Haczi Yüzde Kaç?
Maaş haczi, borçlunun aylık net ücreti üzerinden en fazla %25 (1/4) oranında uygulanır. Kanunla belirlenen bu üst sınır, borçlunun temel yaşam ihtiyaçlarını sürdürebilmesini güvence altına alır. Birden fazla icra takibi bulunsa dahi toplam kesinti %25’i geçemez; dosyalar sıraya konur. Tek istisna ise cari nafaka borçlarıdır; aylık nafaka tutarı %25’i aşsa dahi maaştan eksiksiz kesilir.
Maaş Haczi Hesaplama
Kural olarak maaş haczi, borçlunun aylık net ücreti üzerinden %25 (1/4) oranında hesaplanır. Brüt maaş üzerinden değil, yasal kesintiler (SGK primi, vergi vb.) düştükten sonra kalan net tutar baz alınır. Örneğin, net 40.000 TL maaş alan bir borçlunun maaşından yapılabilecek azami haciz kesintisi 10.000 TL’dir. Hesaplamayı etkileyen istisnai durumlar ise şu şekildedir:
- Birden Fazla Dosya: Borçlunun birden fazla icra dosyası bulunması durumunda, aynı anda %25’ten fazla kesinti yapılamaz. Dosyalar sıraya (tevzi sırasına) konur; birinci dosya bitmeden diğer dosya için kesintiye geçilmez.
- Nafaka Borçları: Cari (güncel) nafaka alacakları bu orana tabi değildir. Mahkeme kararıyla hükmedilen aylık nafaka tutarı maaşın %25’ini aşsa dahi tamamı kesilerek ilgili dosyaya aktarılır. Ancak birikmiş nafaka borçları normal adi alacak sayıldığından 1/4 oranına tabidir.
- Ek Ödemeler: İkramiye, prim ve fazla mesai gibi ödemeler de düzenli gelir niteliğinde olduğundan 1/4 oranında kesintiye uğrar. Kıdem ve ihbar tazminatları ise bu sınırlamaya dahil olmayıp tamamen haczedilebilir.
Hangi Durumlarda Maaş Haczi Yapılamaz?
Bazı durumlarda, maaş haczi yasal olarak yapılmaz. Özellikle, meslek hastalığı veya iş kazası nedeniyle işçiye veya ailesine ödenen tazminatlar haczedilemez. Ayrıca, işçiye geçici iş göremezlik veya kısa çalışma ödeneği olarak yapılan ödemeler de hacze tabi değildir.
Nafaka Alacakları İçin Maaş Haczi
Nafaka alacakları, maaş haczi düzenlemeleri açısından farklı bir öneme sahiptir. Nafaka borçları, diğer alacaklardan daha önceliklidir. Bu durumda, borçlunun maaşından yapılacak kesinti öncelikle nafaka alacağı için yapılır. Eğer borçlu, maaş haczi ile karşı karşıya ise, nafaka alacağına öncelik verilir, hatta daha önce başlatılan başka bir haciz olsa dahi, nafaka alacağı için işlem yapılır.
Birikmiş nafaka alacaklarında ise, ilk olarak 1 aylık nafaka borcu tahsil edilir ve ardından her ay maaşın ¼’ü oranında kesinti yapılmaya devam eder.
Nafaka Ödenmezse Ne Olur? sorusuna yanıt verdiğimiz içeriğimize de göz atabilirsiniz.
Birden Fazla Maaş Haczi Uygulaması
Bir borçlunun birden fazla alacaklıya borçlu olması durumunda, farklı icra dosyaları açılabilir. Bu durumda, hangi alacaklının haciz müzekkeresinin işverene ilk tebliğ edildiğine göre işlem yapılır. Ancak nafaka alacakları, işverene tebliğ tarihine bakılmaksızın ilk sıraya alınır ve nafaka alacağı için yapılacak kesinti öncelikli olur. Bu durum, sadece birikmiş nafaka alacakları için geçerli değildir.
Maaş Haczi Süreci Ne Zaman Sona Erer?
Maaş haczi, borçlunun maaşından yapılan kesintilerle devam eder ve borç bitene kadar sürer. Eğer birden fazla alacaklı varsa, her bir alacaklı sırayla borcunu tahsil eder. Hangi alacaklının maaş haczi öncelikli olacaksa, alacaklılar bu sıraya göre işlem yapar. Ancak, alacaklar tamamen tahsil edilene kadar maaş haczi devam eder.
Maaş Haczi Nasıl Uygulanır?
İcra takibi kesinleştikten sonra alacaklı, işverene maaş haczi talebinde bulunur. İşverene yazılan haciz müzekkeresinde, borçlunun maaşına haciz konulacağı belirtilir ve işverenden maaş tutarı hakkında bilgi talep edilir. İşveren, borçlunun maaşından ¼ oranında kesinti yaparak, bu tutarı icra dosyasına ödemek zorundadır.
İşverenin Maaş Haczi Uygulamaması Durumunda Ne Olur?
İşveren, maaş haczi uygulama yükümlülüğünü yerine getirmezse, borçlunun maaşından kesilmeyen tutar kadar sorumlu olur. İşverenin bu sorumluluğu nedeniyle, icra dairesine ödeme yapılmazsa, işçiye de sorumluluk doğar. İşçi, işverenin ödeme yapmaması durumunda, icra dosyasına yapılması gereken ödemeyi talep edebilir. Aynı zamanda, işçi için bu durum, iş sözleşmesini haklı sebeple feshetme hakkı doğurur. Ancak, işçi, fesih işlemi yapmadan önce icra dairesine gerekli ödemeyi yaparsa, haklı nedenle fesih söz konusu olmaz.
Eğer işçi, maaş haczi uygulaması nedeniyle işten ayrılırsa, işverenin derhal bu durumu icra dairesine bildirmesi gerekmektedir. Bildirim yapılmazsa, işveren hakkında soruşturma açılabilir.
İşten Çıkarılan İşçinin Hakları konusu hakkında da bilgi almak isterseniz, ilgili içeriğimize göz atabilirsiniz.
Maaş Haczine İtiraz Etme Hakkı
İşverene maaş haczi bildirildikten sonra, bazı özel durumlar söz konusu olduğunda, işçi bu karara itiraz edebilir. Eğer işçi, borcunu ödemişse ya da daha önce gönderilen ödeme emri kendisine tebliğ edilmemişse, maaş haczi kesintisinin kaldırılması için itiraz edebilir. Ayrıca, işçinin maaşının ¼’ünden fazla bir kesinti yapılırsa da, işçi itiraz hakkını kullanabilir. Maaş haczi, borçlunun maaşının yalnızca ¼’ü oranında uygulanabilir. Bu oran aşılırsa, işçi itirazda bulunabilir ve kesintilerin hukuka uygun hale gelmesini talep edebilir.
