Suçu ve suçluyu övme eylemi Türk Ceza Kanunu’nun 215. maddesinde suç olarak düzenlenmiştir. Buna göre işlenmiş olan bir suçu ya da işlemiş olduğu suç sebebiyle bir kişiyi alenen öven kimse 2 yıla kadar hapisle cezalandırılır. Ancak suçun ortaya çıkması için kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlike söz konusu olmalıdır. Biz de içeriğimizde suçu ve suçluyu övme suçu ile ilgili tüm detaylardan bahsederek sizi bilgilendirmeye çalışacağız.
İçindekiler
- 1 Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun Şartları
- 2 Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun Nitelikli Hali (TCK 218)
- 3 Terörle İltisaklı Olan Kişileri Övme Bakımından Suçu ve Suçluyu Övme Suçu
- 4 Pankart Taşımak/Asmak ve Slogan Atmak Suretiyle Suçu ve Suçluyu Övme Suçu
- 5 Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Adli Para Cezası
- 6 Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Erteleme
- 7 Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)
- 8 Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Şikayet, Dava ve Ceza Zamanaşımı Süreleri
- 9 Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Görevli Mahkeme
- 10 Sıkça Sorulan Sorular
Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun Şartları
TCK’nin 215. maddesinde düzenlenen suçu ve suçluyu övme suçunun şartları ile ilgili detaylar aşağıdaki gibidir:
Failin Suçu veya Suçluyu Övmesi
Failin bu suçu işlediğinin kabulü için hem suçu hem de suçluyu övmüş olması gerekmez. İkisinden birini övmüş olması bu şartın gerçekleşmesi için yeterlidir. Örneğin; kasten öldürme suçundan hüküm giyen birini, öldürme eylemi sebebiyle öven fail, bu suçu işlemiş kabul edilir. Ayrıca kasten öldürme suçunu övmüş olması gerekmez.
Bu şartı tam olarak açıklayabilmek için övmek fiilini tanımlamamız gerekmektedir. Övmek fiilinin sözlükteki anlamı “bir kimsenin ya da bir şeyin iyiliklerini, üstünlüklerini söyleyerek onu yüceltmektir.” Övmek kelimesinin ceza hukuku doktrinindeki tanımı ise “Kanunun suç olarak düzenlediği bir fiilin lehine olumlu bir değerlendirmenin açıklanmasıdır.” Bu tanımdaki olumlu kelimesinden, işlenilen suçu ya da suçu işleyen kişiyi olumlamak anlaşılmalıdır.
Suçun Aleni Bir Şekilde İşlenmesi
Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun E.2007/9-69 K. 2007/99 sayılı kararına göre bu suç eğer birden fazla kişinin görebileceği şekilde işlenmişse aleniyet unsurunun gerçekleştiği kabul edilir. Failin suçu işlediği yerde birden çok kişinin olma ihtimali aleniyet unsurunun oluşması için yeterlidir. Örneğin; suçun sokakta işlenmesi halinde sokakta o esnada kimse yoksa bile aleniyetin sağlandığı kabul edilir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu E.2017/14-1076, K.2018/492). Suçun oluşabilmesi için fail, kasten suçu aleni bir şekilde işlemelidir. Fail eğer istemeden suçu aleni bir şekilde işlemişse suç oluşmayacaktır.
Aleniyet, suçun unsurlarından biridir. Fiil, aleni bir şekilde işlenmediği müddetçe suç oluşmaz. Örneğin; bir kişi, baş başa olduğu birisiyle konuşurken suçu ya da suçluyu övmüşse aleniyet unsuru oluşmadığından suç da oluşmayacaktır ve kişiye ceza verilemeyecektir.
Kamu Düzeni Açısından Açık ve Yakın Bir Tehlikenin Ortaya Çıkması
Suç ve Suçluyu Övme Suçunun meydana gelebilmesi için kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlike söz konusu olmalıdır. Yargılama sırasında övme davranışının kamu düzenine ilişkin bir tehlike oluşturup oluşturmadığı ve eğer tehlike oluşturmuşsa bu tehlikenin açık ve yakın olup olmadığı tespit edilmelidir. Ortaya çıkan tehlike somut bir tehlike olmalıdır.
Övülen Davranışın Suç Teşkil Etmesi
Övülen fiil, Türk Ceza Kanunu’nda veya suç ve cezaları düzenleyen diğer kanunlarda suç olarak tanımlanmış olmalıdır. Örneğin; zina fiili suç teşkil etmemektedir. Dolayısıyla bir kişinin zina yapması sebebiyle zina eyleminin ya da zina yapılan kişinin övülmesi suç teşkil etmeyecektir.
Övülen Davranışın Suç Olarak İşlenmesi Yani Kesin Bir Hüküm Bulunması
Suçun tanımımdan da anlaşıldığı üzere bu suçun işlenebilmesi için bir suçun işlenmiş olması gerekmektedir. Yani bu suçun oluşabilmesi için kesinleşmiş bir mahkeme kararı olmalıdır. Örneğin; kasten öldürme suçunu işlediği iddia edilen bir şüpheli ya da sanığın davranışı ya da kendisi övülürse bu suç oluşmaz. Doktrinde bu konuda farkı görüşler mevcut olsa bile Yargıtay, bu tartışmalara bir son vermiş ve bu suçun oluşması için kesinleşmiş mahkeme kararının olması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 8. CD, E.2018/7517, K.2018/11174, T.18.10.2018).
Ceza Hukuku alanında merak ettiğiniz diğer konular hakkında da bilgi sahibi olmak isterseniz, ilgili kategorimize göz atabilirsiniz.
Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun Nitelikli Hali (TCK 218)
Türk Ceza Kanunu’nun 218.maddesine göre bu suç basın ve yayın yolu aracılığıyla işlenirse faile verilecek ceza yarı oranda artırılır. Türk Ceza Kanunu’nun 6.maddesi basın ve yayın yoluyla suçun işlenmesinden ne anlaşılması gerektiğini açıklamıştır. Buna göre, “her türlü yazılı, görsel, işitsel ve elektronik araçlarla yapılan yayınlar” bu kapsamdadır.
Örneğin gazetedeki bir köşe yazarı, mahkeme kararı kesinleşmiş olan bir suçu veya o suçu işleyen suçluyu över nitelikte bir köşe yazısı kaleme alır ve bunu gazete aracılığıyla yayınlarsa suçun nitelikli hali söz konusu olacaktır. Ancak 218. maddenin devamına göre eğer haber verme sınırları aşılmazsa ve eleştiri amacıyla bu yayınlar yapılırsa suç oluşmaz. Örneğin; bir kişinin işlediği suçun bir televizyon programında eleştirilmesi suç ve suçluyu övme Suçunu oluşturmaz.
Terörle İltisaklı Olan Kişileri Övme Bakımından Suçu ve Suçluyu Övme Suçu
Hakkında kesinleşmiş bir mahkeme kararı bulunan terör örgütü mensuplarının suça ilişkin eylemlerini veya suça ilişkin eylemleri sebebiyle kendisini övme eylemi de Suçu ve Suçluyu Övme Suçunu oluşturduğu şüphesizdir. Burada önemli olan husus, hangi eylemlerin bu suçu oluşturup oluşturmadığıdır. Yargıtay kararları ışığında bu hususları aşağıda değerlendirdik.
Pankart Taşımak/Asmak ve Slogan Atmak Suretiyle Suçu ve Suçluyu Övme Suçu
Yargıtay 16.Ceza Dairesi’nin 2015/7466 E. 2016/1025 K. no’lu kararına göre söz konusu pankartlar terör örgütüne ait bir öge taşıyorsa (resim, işaret vs.), terör örgütünü övecek şekilde slogan atılmışsa, ses cihazlarıyla yayın yapılmışsa suç ve suçluyu övme suçu oluşur.
Bu karar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin içtihatlarına atıf yapılarak ifade özgürlüğünün hangi hallerde sınırlandırılabileceğini de ortaya koymuştur. Buna göre;
- Eğer şiddet bir araç olarak görülmüşse
- Pankartlarda ya da sloganlarda kişiler hedef gösterilip kanlı bir intikam isteniyorsa
- Şiddete başvurmaya teşvik varsa
İfade özgürlüğü sınırlandırılabilir ve suç veya suçlu eğer bu şekilde övülmüşse de suçu ve suçluyu övme suçu oluşur.
Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Adli Para Cezası
Türk Ceza Kanunu’nun 49. maddesinin 2.fıkrasına göre en fazla 1 yıl olarak verilen hapis cezaları kısa süreli hapis cezalarıdır. 50. maddeye göre de kısa süreli hapis cezaları adli para cezasına çevrilebilir. Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun cezası en fazla 2 yıl hapis cezası olarak düzenlenmiştir.
Eğer hakim, bu suçu işleyen kişi hakkında 1 yıl veya daha az hapis cezası verirse ceza adli para cezasına dönüştürülebilir. Bu konuda kanun, inisiyatifi hakime bırakmıştır. Hapis cezasının adli para cezasına çevrilip çevrilemeyeceği hakimin takdirindedir.
Adli Para Cezası konusu hakkında da bilgi edinmek isterseniz, ilgili içeriğimize göz gezdirebilirsiniz.
Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Erteleme
Türk Ceza Kanunu’nun 51.maddesine göre en fazla iki yıllık hapis cezaları ertelenebilir. Suç ve Suçluyu Övme Suçunun üst sınırı iki yıl olduğu için bu suçu işleyenlerin cezasının ertelenmesi mümkündür. Ancak bu suç, basın yayın aracılığıyla işlenir ve faile iki yıldan fazla ceza verilirse fail, erteleme hükümlerinden faydalanamaz. Eğer fail, 18 yaşından küçükse ya da 65 yaşından büyükse bu süre üç yıldır. Bunu şu şekilde detaylandırabiliriz:
- Suç ve suçluyu övme suçunu işleyen 18 yaşından büyük, 65 yaşından küçük fail erteleme hükümlerinden yararlanabilir.
- Suç ve suçluyu övme suçunu işleyen 18 yaşından küçük, 65 yaşından büyük fail erteleme hükümlerinden yararlanabilir.
- Suç ve suçluyu övme suçunu basın, yayın yoluyla işleyen 18 yaşından büyük, 65 yaşından küçük fail, eğer hakkında verilen ceza 2 yıldan fazlaysa erteleme hükümlerinden yararlanamaz.
Suç ve Suçluyu Övme Suçunu basın, yayın yoluyla işleyen 18 yaşından küçük, 65 yaşından büyük fail fail: erteleme hükümlerinden yararlanabilir. Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun cezasının üst sınırı 2 yıldır. Eğer hakim, bu suçtan dolayı en üst sınırdan hüküm verip bir de üstüne nitelikli hal sebebiyle cezayı yarı oranda artırsa bile ceza 3 yıl olacaktır. 18 yaşından küçük ve 65 yaşından büyük failler eğer 3 yıl ceza almışlarsa cezaları ertelenebilir. Cezaların ertelenmesi hakimin inisiyatifindedir.
Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 231. maddesinde tanımlanmıştır. Buna göre Suçu ve Suçluyu Övme Suçunu işleyen fail, en fazla iki yıl ceza alabileceği için HAGB’den faydalanabilir. Ancak, bu suçun nitelikli hali işlenmişse (yani basın, yayın aracılığıyla) faile iki yıldan fazla ceza verilebilir. İki yıldan fazla ceza verilmesi durumunda fail, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasından faydalanamaz.
HAGB konusu ile ilgili daha kapsamlı bilgi edinmek isterseniz, içeriğimize göz atabilirsiniz.
Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Şikayet, Dava ve Ceza Zamanaşımı Süreleri
Suçu ve Suçluyu Övme Suçu, takibi şikayete bağlı suçlardan değildir. Bu suçu işlediğinden şüphelenilen kişi, savcılık tarafından re’sen soruşturulur. Dolayısıyla bu suç özelinde şikayet süresi diye bir durum söz konusu değildir.
Türk Ceza Kanunu’nun 66.maddesinin 1/e hükmüme göre Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Yani bir kişinin Suç ve Suçluyu Övme suçunu işlediği günden itibaren en az 8 yıl geçmişse artık hakkında kamu davası açılamaz.
Türk Ceza Kanunu’nun 68.maddesinin 1/e hükmüne göre Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun ceza zamanaşımı süresi ise 10 yıldır. Yani bir kişinin Suç ve Suçluyu Övme suçunu işlediği günden itibaren en az 10 yıl geçmişse artık kendisi bu suçtan dolayı cezalandırılamaz. Kısacası; hakkında şüpheli ya da sanığın hakkında bir kamu davası açılmışsa bile bu suç özelinde TCK 68/1-e hükmüne göre suçu işlediği tarihten itibaren 10 yıl geçmişse o kişi cezalandırılamayacaktır.
Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Görevli Mahkeme
Türk Ceza Kanunu’nun 215. maddesi kapsamında düzenlenen suçu ve suçluyu övme suçunda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi olarak belirlenmiştir.
Suçu ve suçluyu övme konusunda yaşadığınız hukuki problemler ile ilgili profesyonel destek almak isterseniz, Temizer Hukuk Büromuzun deneyimli İstanbul ceza avukatı kadrosundan destek alabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
TCK 215 Nedir?
Türk Ceza Kanunu’nun 215.maddesi Suçu ve Suçluyu Övme Suçunu düzenlemektedir. Bu hükme göre işlenmiş olan bir suçu ya da işlemiş olduğu suç sebebiyle bir kişiyi alenen öven kimse 2 yıla kadar hapisle cezalandırılır.
Suçun Oluşabilmesi İçin Hangi Şartların Varlığı Gereklidir?
Suçu ve suçluyu övme suçunun ortaya çıkması için aşağıdaki şartların varlığı aranır:
- Failin Suçu veya Suçluyu Övmesi
- Suçun Aleni Bir Şekilde İşlenmesi
- Kamu Düzeni Açısından Açık ve Yakın Bir Tehlikenin Ortaya Çıkması
- Övülen Davranışın Suç Teşkil Etmesi
- Övülen Davranışın Suç Olarak İşlenmesi Yani Kesin Bir Hüküm Bulunması
Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Aleniyet Unsurunun Şartları Nelerdir?
Yargıtay’a göre bu suç eğer birden fazla kişinin görebileceği şekilde işlenmişse aleniyet unsurunun gerçekleştiği kabul edilir. Failin suçu işlediği yerde birden çok kişinin olma ihtimali aleniyet unsurunun oluşması için yeterlidir.
İki Kişinin Baş Başa Olduğu Yerde Suçu ve Suçluyu Övme Suçu Oluşur Mu?
Aleniyet unsuru, suçun olmazsa olmaz unsurlarından biridir. Yani Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun var olması için davranışta aleniyet unsuru olması zorunludur. İki kişinin kendi arasındaki konuşmaları aleniyet unsuru taşımadığı için Suç ve Suçluyu Övme suçu oluşmaz.
Zinayı Övmek Suç Mudur?
Zina, hukuka uygun bir eylem değildir ve evli çiftler arasında bir boşanma sebebi kabul edilir. Ancak bu durum zinanın suç olduğu anlamına gelmez. Zina, bir suç değildir. Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun meydana gelebilmesi için Türk Ceza Kanunu ve diğer kanunlarda bir eylemin hapis ya da adli para cezasına bağlanmış olması gerekmektedir. Zina, bu kapsamda olmadığı için zina davranışını ya da zina yapanı övmek, Suç ve Suçluyu Övme Suçunu oluşturmayacaktır.
Hakkında Kesinleşmiş Mahkeme Kararı Olmayan Bir Kimseyi ya da Eylemini Övmek Suç Mudur?
Suçun tanımımdan da anlaşıldığı üzere bu suçun işlenebilmesi için bir suçun işlenmiş olması gerekmektedir. Yani bu suçun oluşabilmesi için kesinleşmiş bir mahkeme kararı olmalıdır. Örneğin; kasten öldürme suçunu işlediği iddia edilen bir şüpheli ya da sanığın davranışı ya da kendisi övülürse bu suç oluşmaz. Doktrinde bu konuda farkı görüşler mevcut olsa bile Yargıtay, bu tartışmalara bir son vermiş ve bu suçun oluşması için kesinleşmiş mahkeme kararının olması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 8. CD, E.2018/7517, K.2018/11174, T.18.10.2018).
Suçu ve Suçluyu Övme Suçu Basın-Yayın Organları Aracılığıyla İşlendiğinde Ceza Artar Mı?
Türk Ceza Kanunu’nun 218.maddesine göre bu suç basın ve yayın yolu aracılığıyla işlenirse faile verilecek ceza yarı oranda artırılır. Türk Ceza Kanunu’nun 6.maddesi basın ve yayın yoluyla suçun işlenmesinden ne anlaşılması gerektiğini açıklamıştır. Buna göre, “her türlü yazılı, görsel, işitsel ve elektronik araçlarla yapılan yayınlar” bu kapsamdadır.
Örneğin gazetedeki bir köşe yazarı, mahkeme kararı kesinleşmiş olan bir suçu veya o suçu işleyen suçluyu över nitelikte bir köşe yazısı kaleme alır ve bunu gazete aracılığıyla yayınlarsa suçun nitelikli hali söz konusu olacaktır. Ancak 218.maddenin devamına göre eğer haber verme sınırları aşılmazsa ve eleştiri amacıyla bu yayınlar yapılırsa suç oluşmaz. Örneğin; bir kişinin işlediği suçun bir televizyon programında eleştirilmesi Suç ve Suçluyu Övme Suçunu oluşturmaz.
Terör Örgütünün Eylemlerini Öven Pankartlar Suç Sayılır Mı?
Söz konusu pankartlar terör örgütüne ait bir öge taşıyorsa (resim, işaret vs.), terör örgütünü övecek şekilde slogan atılmışsa, ses cihazlarıyla yayın yapılmışsa suçu ve suçluyu övme suçu oluşur.
Bu karar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin içtihatlarına atıf yapılarak ifade özgürlüğünün hangi hallerde sınırlandırılabileceğini de ortaya koymuştur. Buna göre;
- Eğer şiddet bir araç olarak görülmüşse
- Pankartlarda ya da sloganlarda kişiler hedef gösterilip kanlı bir intikam isteniyorsa
- Şiddete başvurmaya teşvik varsa ifade özgürlüğü sınırlandırılabilir
Suç veya suçlu eğer bu şekilde övülmüşse de suçu ve suçluyu övme suçu oluşur.
Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Dava ve Ceza Zamanaşımı Süreleri Ne Kadardır?
Türk Ceza Kanunu’nun 66.maddesinin 1/e hükmüme göre Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Yani bir kişinin Suç ve Suçluyu Övme suçunu işlediği günden itibaren en az 8 yıl geçmişse artık hakkında kamu davası açılamaz.
Türk Ceza Kanunu’nun 68. maddesinin 1/e hükmüne göre Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun ceza zamanaşımı süresi ise 10 yıldır. Yani bir kişinin Suç ve Suçluyu Övme suçunu işlediği günden itibaren en az 10 yıl geçmişse artık kendisi bu suçtan dolayı cezalandırılamaz. Kısacası; hakkında şüpheli ya da sanığın hakkında bir kamu davası açılmışsa bile bu suç özelinde TCK 68/1-e hükmüne göre suçu işlediği tarihten itibaren 10 yıl geçmişse o kişi cezalandırılamayacaktır.
Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Görevli Mahkeme Hangisidir?
Suçu ve suçluyu övme suçunda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir.
MEHMET KIŞLIK
