Kayyum, belirli bir işi görmek, bir kişiyi o işte temsil etmek veya bir malvarlığını yönetmek üzere yetkili makam tarafından görevlendirilen kişidir. Kanunlarda çoğunlukla kayyım sözcüğü kullanılır. Yetkileri atama kararına ve bu kararın dayandığı kanuna bağlıdır; kayyum atanması malvarlığının mülkiyetini kayyuma geçirmez.
Belediyede başkan yerine görevlendirme, ceza soruşturmasında şirket yönetimine kayyım atanması ve çocuğun bir davada temsil edilmesi farklı işlemlerdir. Atama şartları, itiraz yolu ve görevin ne zaman biteceği bu ayrıma göre değişir.
Kayyum Ne Demek?
Kayyum, kişinin veya kuruluşun her işine sınırsız biçimde karar veren bir yönetici değildir. Örneğin çocuk ile anne veya babası arasında bir davada çıkar çatışması varsa kayyım yalnız o davada çocuğu temsil edebilir. Şirketin gerekli organları çalışmıyorsa görevi geçici yönetimle ilgili olabilir. Genel kurulu toplantıya çağırmakla görevlendirilen kayyım ise sırf bu nedenle şirketin bütün yönetim yetkilerini elde etmez.
Kayyumun görev alanı, hangi malları veya işlemleri kapsadığı, süresi ve izin gerektiren işlemler atama kararıyla birlikte okunmalıdır. Bir kuruluşa kayyum atanmış olması, kuruluşun veya bütün ortaklarının suçlu bulunduğu anlamına gelmez.
İlgili hukuk kavramlarına Genel Hukuki Bilgiler kategorimizden ulaşabilirsiniz.
Kayyumun Hukuki Tanımı ve Dayanakları
Kayyumun hangi amaçla atandığı, uygulanacak kanunu belirler. Temel düzenlemeler şöyle ayrılır:
- Medeni hukuk: TMK 426–431 temsil ve yönetim kayyımlığının şartlarını ve atama usulünü; 458–460 görev kapsamını; 477 ise sona ermeyi düzenler. TMK 432–436, kayyım atamasını değil koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasını konu alır.
- Şirketler hukuku: TTK 410–412 genel kurulu toplantıya çağırma yollarını düzenler. Anonim şirkette organ eksikliği ve fesih davasında tedbirler 530; limited şirkette ise 636. maddede yer alır. Her ortak anlaşmazlığı yönetim kayyımı atanmasını gerektirmez.
- Ceza muhakemesi: CMK 133, kanunda sayılan suçlarla ilgili olarak şirket yönetimine kayyım atanmasına ilişkin koruma tedbiridir. Şirketin faaliyeti kapsamında suç işlendiğine dair kuvvetli şüphe sebepleri ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için gereklilik birlikte aranır.
- Belediyeler: 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 45 ve 46. maddeleri başkan veya başkan vekili görevlendirmesini; 47. madde ise görevden uzaklaştırmayı düzenler. Bunlar aynı işlem değildir.
- Dernekler: Organ boşluğu ve temsil ihtiyacında Medeni Kanun, dernek tüzüğü ve varsa özel düzenleme önem taşır. Dernekler Kanunu’nun 30/A maddesine ilişkin AYM iptali, belediye görevlendirmesine ilişkin bir karar değildir.
Kayyumun Benzer Kurumlardan Farkı
Vasi, yönetim kurulu, tasfiye memuru ve çağrı heyetinin görevleri kayyumun göreviyle aynı değildir. Ayrım, temsil edilen kişi veya kuruluş ile verilen yetkinin kapsamına dayanır.
Kayyum ile Vasi Arasındaki Fark
Vasi, vesayet altındaki kişinin kişiliğini ve malvarlığını korur; hukuki işlemlerde onu temsil eder. Ancak kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar, izin gerektiren işlemler ve ayırt etme gücünün bulunup bulunmaması nedeniyle bu yetki sınırsız değildir. Vasi atandığı için kişinin bütün işlemleri yapma gücünün tamamen ortadan kalktığı söylenemez.
Kayyım belirli bir iş veya malvarlığı için atanır. TMK 458 gereği kayyım atanması, kişinin fiil ehliyetini kendiliğinden değiştirmez. Örneğin yetişkin kişi hastanede olduğu için acil bir işlemini yapamıyor ve temsilci atayamıyorsa, o işle sınırlı temsil kayyımı görevlendirilebilir.
Anne ve baba çocuğun “doğal vasisi” değil, velayet şartları varsa yasal temsilcisidir. Çocuğun menfaati ile velisinin menfaati çatıştığında o iş için temsil kayyımı atanabilir. Vasi ile vesayet altındaki kişinin menfaatleri çatıştığında da benzer bir ihtiyaç doğar.
Vesayet koşulları ve başvuru yolu için Vasi Nedir? Nasıl Atanır? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Kayyum ile Yönetim Kurulu Arasındaki Fark
Yönetim kurulu anonim şirketin olağan organıdır. Kayyım ise belirli bir ihtiyaç veya tedbir nedeniyle atanır. CMK 133 uyarınca mevcut yönetimin kararları kayyımın onayına bağlanabileceği gibi yönetim yetkileri kayyıma devredilebilir. Bu nedenle kayyum atandığı haberinden, yönetim kurulunun bütün yetkilerinin sona erdiği sonucu çıkarılamaz; kararın kapsamı belirleyicidir.
Kayyum ile Tasfiye Memuru Arasındaki Fark
Tasfiye memuru, sona ermiş şirketin alacaklarını tahsil edip borçlarını ödeyerek tasfiyeyi yürütür. Yönetim kayyımı ise kendisine verilen yönetim veya koruma işini yapar. Kayyum atanması şirketin feshi, iflası veya tasfiyesi anlamına gelmez; bu sonuçların her biri ayrı hukuki şartlara bağlıdır.
Kayyum ile Çağrı Heyeti Arasındaki Fark
Genel kurulun toplantıya çağrılması için görevlendirilen kişi veya heyetin işi, toplantıyı hazırlamak ve çağrıyı gerçekleştirmektir. TTK 412’de bu görev için kayyım atanması düzenlenmiştir. Çağrı kayyımı ile yönetim kayyımı aynı yetkilere sahip değildir; yalnız toplantı görevi verilmiş kişi şirketin günlük işlerini yönetemez.
Kayyum Atanmasının Şartları
Atama talebinde yalnız “yönetim kötü” veya “ortaklar anlaşamıyor” denmesi yeterli değildir. Temsilin neden sağlanamadığı, organ boşluğunun nasıl oluştuğu veya ceza tedbirinin neden gerekli olduğu somut belgelerle açıklanmalıdır.
- Temsil kayyımı: Ergin kişinin acil işini yapamaması ve temsilci atayamaması, yasal temsilciyle çıkar çatışması veya temsilcinin görevine engel bulunması gibi TMK 426’daki hâller gerekir. İlgilinin talebiyle veya hâkim tarafından kendiliğinden atanabilir.
- Yönetim kayyımı: Yönetimi sağlanamayan malların korunması için TMK 427’deki şartlar aranır. Uzun süredir bulunamayan kişi, yönetimi başka yoldan sağlanamayan organsız tüzel kişi veya mirasçılık hakları henüz belli olmayan tereke buna örnektir.
- Şirket uyuşmazlığı: Organ eksikliği, genel kurulun toplanamaması ve talep edilen tedbirin zorunluluğu ortaya konulmalıdır. İşlemi daha dar bir yetkiyle çözmek mümkünse şirketin bütün yönetiminin devri yerine o ihtiyaca uygun karar verilmesi esastır.
- Ceza soruşturması: CMK 133’te sayılan suçlardan birinin şirket faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğuna dair kuvvetli şüphe sebepleri ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için gereklilik bulunmalıdır. Yalnız malvarlığının kaybolma ihtimali, bu maddeye göre kayyum atama şartlarının tamamı değildir.
Başvuruya mevcut temsil veya yönetim durumunu gösteren kayıtlar, atama ihtiyacını doğuran belgeler ve istenen yetkinin kapsamı eklenir. Şirkette ticaret sicili ve toplantı kayıtları; çıkar çatışmasında ilgili dava veya işlem belgeleri; terekede ise mirasçılık ve malvarlığı kayıtları önem taşır.
Kayyumun Görevleri ve Yetkileri
Kayyumun yapabileceği işler kanun ve atama kararında belirlenen görevle sınırlıdır. Malı koruma, gelirleri toplama, borçları takip etme, belirli bir davada temsil veya şirket yönetim kararlarını onaylama farklı yetkilerdir.
- Malvarlığını yönetmek: TMK 460 kapsamında yönetim ve koruma için gereken işleri yapabilir. Bunun dışındaki işlemler, temsil edilen kişinin özel yetkisine; o kişi yetki verebilecek durumda değilse vesayet makamının iznine bağlıdır.
- Şirket işlerini yürütmek: CMK 133 kararında yalnız onay yetkisi mi verildiği, yönetim yetkilerinin mi yoksa bunlarla birlikte pay ve menkul kıymet idaresinin de mi devredildiği açıkça belirtilir.
- Temsil etmek: Belirli dava veya işlem için atanan kayyım o işte kişinin menfaatini korur; kendiliğinden başka malvarlığına veya davaya yetkili olmaz.
- Hesap vermek: Yaptığı işlemleri, gelir ve giderleri belgelemeli; görevine uygulanacak kurallar ve atama kararı gereği rapor ve hesapları sunmalıdır.
Kayyum mal satabilir mi? Bütün kayyumlar için satış yasağı veya bütün satışlar için sınırsız yetki yoktur. Örneğin bir işletmenin olağan faaliyetindeki ürün satışı ile korunmak üzere yönetilen bir taşınmazın satışı aynı değildir. İşin göreve girip girmediği, özel yetki ve mahkeme izni şartları somut atama türüne göre belirlenir. Kayyumun her işlem için ayrıca mahkemeye gitmesi gerektiği şeklinde genel bir kural da yoktur.
Kayyumun Sorumluluğu ve Denetimi
Atama kararı kayyuma dokunulmazlık sağlamaz. Özen yükümlülüğüne aykırı işlem, yetki aşımı veya suç oluşturan davranış sorumluluk doğurabilir. Ancak tazminatın kime karşı ve hangi mahkemede isteneceği, atamanın dayanağına göre değişir.
Hukuki Sorumluluk
Medeni Kanun kapsamında: TMK 467 uyarınca kayyım, kusurlu davranışıyla temsil edilene verdiği zarardan sorumludur. TMK 468 ayrıca vesayet dairelerinin işlemleri ve kayyımdan tazmin ettirilemeyen zararlar bakımından devletin sorumluluğunu düzenler. Vesayetle ilgili tazminat davaları, vesayet dairelerinin bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde görülür.
CMK 133 kapsamında: Kayyımın görevle ilgili iş ve işlemlerinden doğan tazminat davası, aynı maddenin beşinci fıkrası gereği CMK 142–144 uyarınca devlete karşı açılır. Devletin, görevin gereklerine aykırı davranarak görevini kötüye kullanan kayyıma rücu hakkı ayrıdır. Bu nedenle bütün kayyumlar için “doğrudan şahsına dava açılır” denemez.
Cezai Sorumluluk
Kayyum görev sırasında suç işlerse, fiilin ve görev statüsünün özelliklerine göre ceza sorumluluğu doğabilir. Kendisine bırakılan parayı kişisel amaçla kullanma, sahte belge düzenleme veya görev yetkisini kötüye kullanma aynı suç değildir. Zimmet ve görevi kötüye kullanma gibi kamu görevlisi sıfatına bağlı suçlarda, somut görevin bu sıfatı taşıyıp taşımadığı da önemlidir. Her hatalı yönetim kararı suç sayılmaz; ilgili suçun kast, zarar veya menfaat gibi şartları kanıtlanmalıdır.
Denetim Mekanizması
Medeni hukuk kayyımlığında vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir; denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. İlgili, yetki aşımını veya çıkar çatışmasını belgeleyerek sulh hukuk mahkemesine başvurabilir. Vesayet makamının kararına karşı TMK 461 çerçevesinde tebliğden itibaren 10 gün içinde asliye hukuk mahkemesine itiraz edilebilir.
CMK 133 uyarınca atama kararı ile kayyımın ticari işlemi için başvuru yolu birbirinden ayrıdır. Atama tedbirine karşı CMK’daki itiraz yolu; şirket içindeki işlem için ise maddenin üçüncü fıkrasındaki medeni hukuk ve ticaret hukuku yolları uygulanır. Belediye görevlendirmesi idari işlemdir; buna karşı başvuru idari yargıda yapılır. Bütün bu uyuşmazlıkları “atayan mahkemeye itiraz” olarak anlatmak yanlış olur.
CMK kapsamında itiraz dilekçesi kararı veren hâkimliğe veya mahkemeye sunulur. Kararı veren merci itirazı yerinde bulmazsa dosyayı inceleyecek mercie gönderir. Şirket kayyımı atanmasına ilişkin sulh ceza hâkimliği kararını, aynı yerde birden fazla hâkimlik varsa numara olarak izleyen hâkimlik inceler; son numaradan sonra birinci hâkimliğe dönülür. O yerde tek sulh ceza hâkimliği bulunuyor ve ağır ceza mahkemesi bulunmuyorsa itirazı, bağlı olunan ağır ceza merkezindeki sulh ceza hâkimliği inceler. Ağır ceza mahkemesi bulunan yerde tek sulh ceza hâkimliği varsa dosya, en yakın ağır ceza merkezindeki sulh ceza hâkimliğine gider. İtiraz, kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; durdurma ayrıca istenebilir.
Görevden Alma
Görevi ağır biçimde ihmal, yetkinin kötüye kullanılması, güveni sarsan davranış veya görevi yerine getirememe hâlinde kayyımın değiştirilmesi ya da görevden alınması istenebilir. Başvuruda hangi işlemin ne zaman yapıldığı, görev sınırının nasıl aşıldığı ve doğan zarar belgelenmelidir. Acil zarar tehlikesi varsa geçici koruma da talep edilebilir.
Medeni hukuk kayyımı, ceza dosyasındaki şirket kayyımı ve belediyede görevlendirilen kişi için görevden alma mercii aynı değildir. Görevin sona ermesi de mutlaka kusur anlamına gelmez; temsil edilen işin bitmesi veya atama ihtiyacının ortadan kalkması nedeniyle sona erebilir.
Kayyumun Uygulama Alanları
Kayyum nerelere atanır? Şirketlerde, derneklerde, terekede veya bir kişinin temsile ihtiyaç duyduğu işlerde kayyımlık gündeme gelebilir. Belediyede başkan yerine görevlendirme ve apartmanda mahkemece yönetici atanması ise halk arasında aynı adla anılsa da farklı kanuni şartlara bağlıdır.
Belediyelerde Kayyum
Gündelik dilde “belediyeye kayyum atanması” denilen işlem, 5393 sayılı Kanun’daki başkan veya başkan vekili görevlendirmesidir. Görevden uzaklaştırma ile yerine görevlendirme farklı kararlardır. 47. madde uzaklaştırmayı; 45 ve 46. maddeler başkanlık görevinin nasıl yürütüleceğini düzenler.
Genel kuralda başkanlık boşalırsa belediye meclisi başkan seçer; başkan görevden uzaklaştırılır veya tutuklanırsa başkan vekili seçer. Fakat 45. maddenin ikinci fıkrasında, terör veya terör örgütlerine yardım ve yataklık suçları nedeniyle görevden uzaklaştırma, tutuklama, kamu hizmetinden yasaklama yahut sıfatın sona ermesi için özel görevlendirme kuralı vardır.
Bu özel durumda büyükşehir ve il belediyelerinde İçişleri Bakanı, diğer belediyelerde vali görevlendirme yapar. Görevlendirilen kişinin seçilme yeterliğine sahip olması gerekir. Ayrıca 46. madde, başkanlığın boşalıp yeni başkan veya vekil seçilememesi hâlini de düzenler.
47. madde uyarınca görevden uzaklaştırma kararı iki ayda bir gözden geçirilir; devamında kamu yararı bulunmuyorsa kaldırılır. Her uzaklaştırma, terör suçlarına ilişkin özel görevlendirme yolunun uygulanması anlamına gelmez. Dernekler Kanunu hakkında verilen aşağıdaki AYM kararı da bu belediye hükümlerini iptal etmemiştir.
Şirketlerde Kayyum
Ticari uyuşmazlıkta kayyum: Şirketin gerekli organının bulunmaması veya genel kurulun toplanamaması hâlinde çözüm, doğrudan bütün yönetimi devretmek olmayabilir. TTK 410/2, yönetim kurulunun devamlı toplanamaması, toplantı nisabının oluşamaması veya kurulun bulunmaması hâlinde mahkeme izniyle bir pay sahibinin genel kurulu çağırmasına imkân verir.
TTK 411’deki azlık hakkını kullanan pay sahiplerinin toplantı veya gündem talebi reddedilirse ya da 7 iş günü içinde olumlu cevap verilmezse, şirket merkezindeki asliye ticaret mahkemesine başvurulabilir. Mahkeme, TTK 412 uyarınca toplantıya gerek görürse gündemi hazırlayıp çağrıyı yapacak kayyım atar; bu karar kesindir. Bu kişi, ayrıca verilmemiş yönetim yetkilerini kullanamaz.
Anonim şirkette TTK 530, limited şirkette TTK 636 kapsamındaki organ eksikliği davalarında mahkeme eksikliğin giderilmesi için süre verir ve dava sırasında gerekli tedbirleri alabilir. Ortakların anlaşamaması ile kanunen gerekli organın bulunmaması farklıdır. Kayyum talebi, şirketin yerine geçerek ortaklık anlaşmazlığını sınırsız biçimde çözme aracı değildir.
Ceza dosyasında kayyum: CMK 133’ün şartları varsa soruşturmada hâkim, kovuşturmada mahkeme karar verir. Örneğin suç gelirlerinin aklanması veya uyuşturucu ticareti gibi maddede sayılan suçlar yönünden şirket faaliyetiyle bağlantılı kuvvetli şüphe ve tedbirin gerekliliği aranır. Her suç isnadı için bu madde uygulanamaz; özel kanunlardaki ayrı düzenlemeler saklıdır.
Karar şirketin ticaret sicili gazetesinde ve uygun araçlarla ilan edilir. Yönetim kararlarının kayyım onayına bağlanması ile yönetim yetkilerinin tamamen kayyıma verilmesi farklı seçeneklerdir. Kayyum atanması ortakların paylarını devlete geçirmez ve kesinleşmiş mahkûmiyet yerine geçmez.
Apartman ve Site Yönetimine Kayyum Nasıl Atanır?
Gündelik dilde “apartmana kayyum atanması” veya “site yönetimine kayyum atanması” denilen işlem, Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamında mahkemenin yönetici ataması olabilir. Bu görev, ceza soruşturmasında bir şirketin yönetimine kayyım atanmasından farklıdır.
Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 34. maddesine göre, kat malikleri yönetimde anlaşamaz veya bir araya gelip yönetici seçemezse, kat maliklerinden biri taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesine başvurabilir. Başvuruda yönetici seçilemediğini gösteren toplantı tutanakları, yönetim planı ve tapu bilgileri sunulabilir. Mahkeme, mümkünse diğer kat maliklerini de dinleyerek yönetici atar. Sekiz veya daha fazla bağımsız bölümü olan anagayrimenkulde yönetici atanması zorunludur.
Mahkemenin atadığı yönetici, kat maliklerinin seçtiği yöneticinin yetkilerine sahip olur ve onlara karşı sorumludur. Ortak giderlerin toplanması, bakım ve onarım işlerinin yürütülmesi, yönetim hesaplarının tutulması gibi işleri kanun ve yönetim planı çerçevesinde yerine getirir. Atama, dairelerin mülkiyetinin yöneticiye geçmesi veya maliklerin daireleri üzerinde genel bir satış yetkisi verilmesi anlamına gelmez.
Mahkemece atanan yönetici, atamadan itibaren altı ay geçmeden kat malikleri kurulunca değiştirilemez. Haklı bir sebep ortaya çıkarsa atamayı yapan mahkeme daha önce değiştirmeye izin verebilir. Birden fazla blok veya parsel içeren sitelerde ise blok yönetimi ile bütün siteyi ilgilendiren ortak alanların yönetimi ayrılır; yönetim planı ve Kat Mülkiyeti Kanunu’nun toplu yapı hükümleri görevli kurulu ve yetki alanını belirler.
Çocuğa Kayyım Atanması Ne Demek?
Çocuğa temsil kayyımı atanması, belirli bir dava veya işlemde çocuğun haklarını anne ve babasından bağımsız bir kişinin korumasıdır. TMK 426 ve 430 uyarınca, yasal temsilciyle çocuğun menfaatinin çatışması veya temsilcinin görevini yapmasına engel bulunması hâlinde, kural olarak çocuğun yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi temsil kayyımı atar. Atama, ilgilinin başvurusu üzerine veya mahkemece kendiliğinden yapılabilir.
Örneğin çocuğun, annesine veya babasına karşı malvarlığı hakkını ileri süreceği bir davada menfaat çatışması doğabilir. Ayrıca çocuğun anne veya babasıyla yapacağı ya da onların yararına üçüncü kişiyle gerçekleştireceği bir işlemle borç altına girmesi, TMK 345 uyarınca kayyımın katılmasına ve hâkimin onayına bağlıdır.
Başvuruda çocuğun hangi dava veya işlem için temsile ihtiyaç duyduğu ve anne veya babanın onu neden temsil edemediği açıklanır; varsa ilgili dosya bilgileri ve işlem belgeleri sunulur. Kayyımın görevi atama kararında belirtilen işle sınırlıdır. Temsil kayyımı atanması, velayetin kaldırılması veya çocuğun kayyımla yaşamaya başlaması değildir. Çocuğun bakımı ve velayeti konusunda ayrı bir karar bulunmadıkça mevcut velayet düzeni devam eder.
Tereke Kayyumu
TMK 427/3, mirasçılık hakları henüz belli olmayan tereke veya ceninin menfaatinin gerektirdiği hâllerde yönetim kayyımını düzenler. Amaç, hak sahipleri belirlenirken malların ve gelirlerin korunmasıdır. Görev kararının kapsamına göre malların tespiti, gelirlerin toplanması ve gerekli koruma işlemleri yapılabilir.
Terekenin resmen yönetilmesi ve miras ortaklığına temsilci atanması ise ayrı kurumlardır. Örneğin bütün mirasçıların belli olduğu fakat tereke işlemlerinde birlikte hareket edemedikleri durumda, TMK 640 uyarınca miras ortaklığı temsilcisi talebi gündeme gelebilir. Her miras uyuşmazlığında aynı adla ve aynı yetkiyle kayyum atanmaz.
Derneklerde Kayyum
Derneğin organları kendi tüzüğü ve kanun çerçevesinde oluşturulur. Bir üyenin görevden ayrılması veya uzaklaştırılması, yerine mutlaka dışarıdan kayyum atanacağı anlamına gelmez. Önce yedek üyeler ve tüzükteki tamamlama yolları önem taşır. Yönetim başka yoldan sağlanamıyorsa TMK 427/4 kapsamında organ eksikliği nedeniyle kayyım atanması gündeme gelebilir.
AYM’nin 18 Ocak 2024 tarihli, E.2021/28, K.2024/11 sayılı kararı, Dernekler Kanunu’nun 30/A maddesini konu alır. İlk fıkradaki görevden uzaklaştırma düzenlemesinde azami süre ve değişen koşullarda gözden geçirme güvenceleri bulunmaması; ilgili kovuşturmaya taraf olmayan kişilerin de görevden uzaklaştırılabilmesi ölçüsüz bulunmuştur.
Mahkeme yalnız idari uzaklaştırmayı değil, üçüncü fıkradaki atama düzenini de iptal etmiştir. Valinin talebi üzerine sulh hukuk mahkemesince atama yapılması, derneğin kendi organlarını tüzüğüne göre tamamlaması gibi daha hafif araçlar karşısında son çare niteliğinde görülmemiştir. Kararın 30/A’ya ilişkin iptal hükümleri, 3 Nisan 2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra, 3 Ocak 2025’te yürürlüğe girmiştir.
Bu karar, bütün dernek kayyımlıklarını veya belediye görevlendirmelerini kaldıran bir karar değildir. Kamu yararına çalışan derneklere ilişkin özel hükümler ile Medeni Kanun’daki organ boşluğu düzenlemeleri, kendi şartları içinde ayrı ele alınır.
Kayyumun Görev Süresi, Ücreti ve Görevin Sona Ermesi
Temsil kayyımlığı, verilen işin bitirilmesiyle sona erer. Yönetim kayyımlığı ise atanmayı gerektiren sebep ortadan kalkınca veya kayyım görevden alınınca sona erer. TMK 458 ve 477 birlikte ele alındığında, bütün kayyumlar için “şu kadar ay görev yapar” şeklinde tek bir süre verilemez.
Atama kararında belirlenen süre ve şartlar bağlayıcıdır. Bununla birlikte her kararın mutlaka sabit bir bitiş günü içermesi gerektiği söylenemez; görevin sona ermesi işin tamamlanmasına veya ihtiyacın kalkmasına bağlanabilir. Görev bittiğinde malvarlığı ve belgelerin teslimi, son hesap ve rapor yükümlülükleri de yerine getirilir.
Ücret bakımından da atama türü önemlidir. TMK kapsamında süre ve ücreti vesayet makamı belirler. CMK 133 kapsamında hâkim veya mahkemenin belirlediği ücret şirket bütçesinden karşılanır; ilgili suçtan kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilirse ödenen ücretin tamamı kanuni faiziyle Devlet Hazinesinden karşılanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kayyum atanması ne demek?
Yetkili makamın belirli bir iş, temsil ihtiyacı veya malvarlığının yönetimi için bir kişiyi görevlendirmesidir. Atama kararında görevin sınırı belirlenir. Örneğin yalnız genel kurulu toplantıya çağırması istenen kişi ile şirketi yönetmek üzere görevlendirilen kişinin yetkileri farklıdır.
Site yönetimine kayyum nasıl atanır?
Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamındaki yönetimde anlaşma sağlanamıyor veya yönetici seçilemiyorsa, kat maliklerinden biri taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinden yönetici atanmasını isteyebilir. Birden fazla bloktan oluşan sitelerde talebin hangi blok veya ortak alanların yönetimine ilişkin olduğu da belirtilir.
Siteye kayyum atanırsa ne olur?
Mahkemece atanan yönetici, verilen yetki kapsamında ortak giderleri toplar, bakım ve yönetim işlerini yürütür ve kat maliklerine hesap verir. Daireler maliklerinde kalır; görevlendirme, yöneticiye daireleri satma yetkisi vermez.
Mahkemenin atadığı apartman yöneticisi değiştirilebilir mi?
Atamadan itibaren ilk altı ay içinde kat malikleri kurulu yöneticiyi kendi kararıyla değiştiremez. Haklı sebep varsa atamayı yapan sulh hukuk mahkemesi bu süre dolmadan değişikliğe izin verebilir.
Bir çocuğa kayyım atanması ne demek?
Çocuğun belirli bir dava veya işlemde bağımsız biçimde temsil edilmesidir. Anne veya babayla menfaat çatışması ya da yasal temsilcinin görevini yapmasına engel bulunması üzerine temsil kayyımı atanabilir. Kayyım çocuğu, kararda belirtilen işte temsil eder.
Çocuğa kayyım atanırsa anne veya babanın velayeti sona erer mi?
Hayır. Temsil kayyımı belirli bir dava veya işlem için görev alır. Velayetin kaldırılması ayrı şartlara ve mahkeme kararına bağlıdır; kayyım atandığı için çocuğun bakımını üstlenen kişi de kendiliğinden değişmez.
Kayyum kim tarafından atanır?
TMK kapsamındaki temsil ve yönetim kayyımında kural olarak sulh hukuk mahkemesi; ticari uyuşmazlıklarda görevine göre asliye ticaret mahkemesi karar verir. CMK 133 tedbirinde soruşturmada hâkim, kovuşturmada mahkeme yetkilidir. Belediye görevlendirmesinde kanunun belirlediği hâllerde İçişleri Bakanı veya vali yetkilidir.
Belediyeye neden kayyum atanır?
Belediye Kanunu 45/2, terör veya terör örgütlerine yardım ve yataklık suçlarıyla bağlantılı olarak maddede belirtilen görevden uzaklaştırma, tutuklama ve diğer hâllerde görevlendirme öngörür. Bunun dışında başkanlık boşalması ve seçim yapılamamasına ilişkin 46. madde vardır. Her tutuklama aynı atama yolunu doğurmaz.
Kayyumun görev süresi ne kadar?
Görev türüne ve karara bağlıdır. Temsil kayyımının görevi iş bittiğinde, yönetim kayyımının görevi atama nedeni ortadan kalktığında veya görevden alındığında sona erer. Her olay için geçerli sabit bir ay veya yıl sınırı yoktur.
Kayyum mal satabilir mi?
Verilen görev, temsil yetkisi ve izin koşulları buna elveriyorsa satabilir. İşletmenin olağan ürün satışı ile taşınmaz satışı aynı değildir. “Hiçbir malı satamaz” ve “her malı serbestçe satabilir” cevaplarının ikisi de yanlıştır.
Şirkete kayyum atanırsa şirket kapanır mı?
Hayır. Kayyum atanması şirketin feshi veya tasfiyesi değildir. Şirketin faaliyetleri, atama kararındaki yönetim veya onay düzeni içinde devam edebilir. Fesih ve iflas için ayrı şartlar gerekir.
Kayyumun görevi nedir, yetkileri nelerdir?
Belirli işte temsil, malvarlığını koruma ve yönetme, genel kurulu toplantıya çağırma veya şirket kararlarını onaylama olabilir. Yetki atama kararında yazılı görevi aşamaz.
Kayyum ile vasi arasındaki fark nedir?
Vasi, vesayet altındaki kişinin kişiliğini ve malvarlığını koruyup temsil eder. Kayyım belirli bir iş veya malvarlığı için atanır. Kayyım atanması kişinin fiil ehliyetini kendiliğinden değiştirmez.
Kayyum hangi hâllerde görevden alınır?
Görevi ağır biçimde ihmal, yetkinin kötüye kullanılması, güveni sarsan davranış veya görevi yapamama gibi nedenlerle görevden alma istenebilir. Uygulanacak yol, atamanın medeni hukuk, ticaret hukuku veya ceza muhakemesi dayanağına göre değişir.
Kayyum hesap ve rapor verir mi?
Yönetim ve malvarlığı görevlerinde gelir, gider ve işlemler belgelenir; atama kararı ve ilgili düzenlemelerdeki hesap ve rapor yükümlülükleri yerine getirilir. Tek bir davada temsil ile şirket yönetiminde raporun kapsamı aynı değildir.
Kayyum maaşı ne kadar, ücretini kim öder?
Bütün kayyumlar için geçerli sabit bir maaş tutarı yoktur. TMK kapsamındaki kayyımlıkta ücreti vesayet makamı belirler. CMK 133 kayyımında hâkim veya mahkemenin belirlediği ücret şirket bütçesinden ödenir; ilgili suçtan takipsizlik veya beraat hâlinde ödenen ücret kanuni faiziyle Hazineden karşılanır.
Derneklere kayyum atanması tamamen kaldırıldı mı?
Hayır. AYM, 30/A maddesindeki özel uzaklaştırma ve atama düzenini iptal etmiştir. Derneğin organlarını kendi yollarıyla tamamlayamaması nedeniyle Medeni Kanun kapsamında doğan yönetim ihtiyacı farklıdır.
Kayyumun işlemi hukuka aykırıysa nereye başvurulur?
TMK kapsamında vesayet makamına, şirketin ticari işlemi bakımından görevli hukuk mahkemesine başvurulur. Belediye görevlendirmesine karşı idari yargı yolu söz konusudur. Atama kararına başvuru ile kayyumun yaptığı sözleşmeye karşı dava aynı yol değildir.
Kayyum zarar verirse tazminatı kendisi mi öder?
Atama türüne göre değişir. TMK 467’de kusurlu kayyımın sorumluluğu vardır. CMK 133 kapsamında görevle ilgili işlemlerden doğan tazminat davası devlete yöneltilir; devletin şartları varsa kayyıma rücu etmesi ayrı bir aşamadır.
Kayyum atanması kararına itiraz edilir mi?
Kanun yolunun varlığı ve süresi karar türüne bağlıdır. TMK vesayet kararlarında 10 günlük itiraz; CMK kapsamındaki itiraza açık kararlarda genel olarak öğrenmeden itibaren iki haftalık süre uygulanır. TTK 412 kapsamındaki genel kurulu çağırma kararı ise kanun gereği kesindir.
Kayyum atanmasını kim isteyebilir?
Çıkarı etkilenen kişi, mirasçı veya şirket ortağı ilgili koşullarla başvurabilir. Kanunun izin verdiği hâllerde mahkeme kendiliğinden de hareket edebilir. Şirketin genel kurulunu çağırma talebinde ise pay sahipliği oranı ve ön başvuru şartları ayrıca aranır.
Belediyede görevlendirilen kişi ne yapar?
Belediye başkanlığı hizmetlerini kanunun verdiği yetkiyle yürütür. Büyükşehir ve il belediyesinde görevlendirme makamı İçişleri Bakanı; diğer belediyelerde validir. Bu görev, özel bir şirketin yönetim kayyımlığıyla aynı hukuki statüde değildir.
Aynı kişi birden fazla kayyumluk üstlenebilir mi?
Görevlerin gerektirdiği zaman, uzmanlık ve çıkar çatışması bakımından engel bulunmaması gerekir. Bütün atama türleri için geçerli, yalnız bir görev alınabileceği yönünde genel bir kural yoktur.
Kayyum neden çıkar çatışmasından kaçınmalıdır?
Temsil ettiği kişinin veya yönettiği malvarlığının menfaatini korumak zorundadır. Kendisine ya da yakınlarına çıkar sağlayan işlemler, görevin ihlali ve şartları varsa tazminat veya ceza sorumluluğu doğurabilir.
Kayyum kalıcı yönetici olur mu?
Kayyum, verilmiş görevi ve kanuni ihtiyacı aşan kalıcı bir yönetim hakkı kazanmaz. Atama nedeni ortadan kalktığında görevin sona erdirilmesi gerekir; görev süresi ve sona erme usulü atamanın türüne bağlıdır.
Yazar: Av. Burak Temizer
Burak Temizer Hukuk Bürosu
