Miras paylaşımında bütün mirasçılar anlaşırsa yazılı paylaşma sözleşmesi yapılır. Anlaşma sağlanamazsa taşınır veya taşınmaz malların paylaşılması ya da ortaklığın giderilmesi davasından önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Tapuda miras intikali ise malı mirasçılar adına kaydeder; hangi malın kime kalacağını tek başına belirlemez.
Miras İntikali ile Miras Paylaşımı Arasındaki Fark
Miras, ölümle mirasçılara geçer (TMK m. 599). Tapu intikali, taşınmazın mirasçılar adına kaydedilmesidir. Paylaşım ise tereke mallarının hangi mirasçıya veya mirasçılara bırakılacağını belirler. İntikal başvurusunun adımları için miras intikali rehberimize bakabilirsiniz.
Mirasçılar Anlaşırsa Paylaşım Nasıl Yapılır?
- Mirasçıları ve terekeyi belirleyin. Mirasçılık belgesi alın; taşınmaz, araç, banka hesabı, borç ve alacakları listeleyin. Mirasçılık belgesinin nasıl alınacağı için veraset ilamı yazımıza bakın.
- Her mirasçıya hangi malın kalacağını kararlaştırın. Tereke malları aynen bölüştürülebilir; değer farkı varsa mirasçılar denkleştirme bedeli belirleyebilir. Bir malın kime verileceği, kalan malların ve tereke borçlarının nasıl karşılanacağı açıkça yazılmalıdır.
- Yazılı paylaşma sözleşmesi yapın. TMK m. 676 uyarınca mirasçılar arasındaki paylaşma sözleşmesi yazılı olmalıdır. Sözleşme bütün mirasçıları veya yetkili temsilcilerini kapsamalıdır; tek bir mirasçının imzası diğerlerini bağlamaz.
- Tapu ve diğer kurum kayıtlarını güncelleyin. Taşınmaz paylaşılmışsa sözleşme ve mirasçılık belgesiyle Tapu Müdürlüğüne/Web Tapu’ya başvurun. Gerekli kayıt ve belgeler işlem türüne göre değişebilir.
Miras payının başka bir mirasçıya devri, belirli bir malın paylaşımından farklı bir işlemdir. Mirasçılar arasında miras payı devri yazılı şekle bağlıdır; mirasçı olmayan üçüncü kişiye devir sözleşmesinin noterlikçe düzenlenmesi gerekir (TMK m. 677).
Anlaşma Yoksa Miras Paylaşımı Davası
Bir mirasçı paylaşım isteyebilir; diğer mirasçıların rızası yoksa uyuşmazlık mahkemeye taşınabilir. Ancak taşınır veya taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabuluculuk zorunludur (6325 sayılı Kanun m. 18/B). Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa paylaşım davası açılabilir.
Terekenin paylaşılması davasında miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (TMK m. 576; HMK m. 11). Belirli bir taşınmaz üzerindeki ortaklığın giderilmesi isteniyorsa taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde dava açılır (HMK m. 12). Sulh hukuk mahkemesi, terekenin tamamını ve malların her birini değerlendirir. Paylaşım aynen yapılabiliyorsa taşınmaz veya diğer mallar mirasçılara özgülenebilir; değer farkı para ile denkleştirilir. Aynen paylaşım mümkün değilse satış ve bedelin miras paylarına göre dağıtılması gündeme gelebilir (TMK m. 642, 699). Sonuç, malın bölünebilirliğine ve terekenin bütününe bağlıdır.
Yasal Miras Payları Nasıl Hesaplanır?
Aşağıdaki oranlar, vasiyet ve mirasçılık şartları ayrıca kontrol edilerek miras bırakanın terekesi üzerinden uygulanır:
| Sağ kalan eşin birlikte mirasçı olduğu grup | Eşin yasal payı | Diğer pay |
|---|---|---|
| Altsoy (çocuklar ve altsoyu) | 1/4 | 3/4 çocuklar arasında eşit paylaşılır; önce ölen çocuğun payını kendi altsoyu alır |
| Ana-baba ve onların altsoyu | 1/2 | 1/2 ana ve baba kollarına göre paylaşılır |
| Büyük ana-baba veya onların çocukları | 3/4 | 1/4 bu mirasçılara kanuni sıraya göre kalır; eş varken kuzenlere pay geçmez |
| Altsoy, ana-baba zümresi, büyük ana-baba ve onların çocukları yoksa | Tamamı | Sağ kalan eş mirasın tamamını alır |
| Eş yoksa | — | Önce altsoy; yoksa ana-baba ve altsoyları; onlar da yoksa büyük ana-baba ve altsoyları mirasçı olur |
Örnek: Mal rejimi tasfiyesi ve tereke borçları çıkarıldıktan sonra paylaşılacak miras 1.200.000 TL ise, sağ kalan eş ve iki çocuk bulunduğunda (vasiyet veya özel durum yoksa) eş 300.000 TL, her çocuk 450.000 TL alır. Eşin mal rejiminden doğan alacağı miras payından ayrı hesaplanabilir; evlilik içinde edinilen malların terekeye giren kısmı, mülkiyet ve mal rejimi tasfiyesi dikkate alınarak belirlenir.
Miras bırakandan önce ölen çocuğun payı kime kalır?
Miras bırakanın çocuğu hayattaysa, onun çocukları aynı pay için ayrıca mirasçı olmaz. Çocuk miras bırakandan önce ölmüşse, onun yerini kendi altsoyu alır. Paylar bütün çocuk ve torunlar kişi sayısına göre bir araya getirilerek bölünmez; önce çocukların payı belirlenir, sonra ölen çocuğun payı kendi altsoyuna geçer (TMK m. 495).
Örnek: Sağ kalan eşin bulunmadığı, iki çocuktan birinin daha önce öldüğü ve ölen çocuğun iki çocuğu olduğu durumda; hayattaki çocuk mirasın 1/2’sini, iki torunun her biri 1/4’ünü alır. Net miras 1.200.000 TL ise paylar sırasıyla 600.000 TL, 300.000 TL ve 300.000 TL olur.
Anne, baba ve kardeşlerin payı nasıl belirlenir?
Miras bırakanın altsoyu yoksa ana ve baba zümresine geçilir. Ana ve baba hayattaysa kardeşlere pay düşmez. Önce ölen ana veya babanın yerini kendi altsoyu alır; o tarafta hiç mirasçı bulunmuyorsa pay diğer tarafa geçer (TMK m. 496). Anne veya babadan yalnız biri ortak olan kardeşler bakımından, hangi ebeveyn kolundan mirasçı olunduğu ayrıca önemlidir.
Örnek: Altsoyu bulunmayan kişinin eşi, annesi ve babası sağsa eş 1/2, anne 1/4 ve baba 1/4 pay alır. Baba daha önce ölmüş ve onun altsoyu olarak yalnızca miras bırakanın bir kardeşi kalmışsa, babaya düşecek 1/4 pay bu kardeşe geçer. Annenin payı 1/4 olarak kalır.
Örnek: Eş, altsoy, anne ve baba bulunmuyor; yalnız aynı anne ve babadan üç kardeş hayatta bulunuyorsa miras üç eşit parçaya ayrılır. Net tereke 900.000 TL olduğunda her kardeşe 300.000 TL düşer. Önce ölmüş bir kardeşin çocuklarının veya anne-babadan yalnız biri ortak olan kardeşlerin bulunması bu hesabı değiştirir.
İkinci Evlilik, Üvey Çocuk ve Evlatlık Miras Payını Nasıl Etkiler?
Miras bırakanın ilk ve sonraki evliliklerinden olan çocukları arasında yasal miras payı bakımından fark yoktur. Sağ kalan eş altsoyla birlikte mirasçıysa 1/4 pay alır; kalan 3/4 çocuklar arasında eşit bölünür. Önce ölen çocuğun payına kendi altsoyu geçer. Soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş evlilik dışı çocuklar da baba yönünden evlilik içi çocuklar gibi mirasçıdır (TMK m. 495, 498 ve 499).
Eşin önceki ilişkisinden olan çocuk, yalnızca üvey çocuk olması nedeniyle miras bırakana yasal mirasçı olmaz. Miras bırakan tarafından evlat edinilmişse evlatlık hükümleri uygulanır; ayrıca vasiyetname veya mirasçı atama yoluyla kazandırma yapılması da mümkündür. Bu kazandırmalarda diğer mirasçıların saklı payları gözetilir.
Evlatlık ve onun altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur; evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da sürer. Buna karşılık evlat edinen ve onun hısımları, evlatlığa bu ilişki nedeniyle yasal mirasçı olmaz (TMK m. 500). Evlatlığın evlat edinene mirasçı olması, evlat edinenin bütün hısımlarına da yasal mirasçı olduğu anlamına gelmez.
Boşanma ve Boşanma Sırasında Ölüm Mirasçılığı Nasıl Etkiler?
Boşanma kesinleştiğinde eşlerin birbirlerine eş sıfatıyla yasal mirasçılığı sona erer. Boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla eski eşe sağlanan haklar da tasarruftan aksi anlaşılmadıkça kaybedilir. Boşanma sonrasında eski eş lehine yeni bir vasiyetname yapılması ise saklı pay ve geçerlilik şartları çerçevesinde mümkündür (TMK m. 181).
Boşanma davası devam ederken eşlerden biri ölürse, sağ kalan eşin mirasçılığı sırf dava açılmış olması nedeniyle sona ermez. Ancak ölen eşin mirasçılarından biri davaya devam eder ve diğer eşin kusuru ispatlanırsa TMK m. 181’deki mirasçılığın ve önceki ölüme bağlı kazandırmaların kaybına ilişkin hüküm uygulanır.
Vasiyetname Varsa Saklı Payı Kontrol Edin
Saklı paylı mirasçı varsa, miras bırakanın ölüme bağlı tasarruf serbestisi bu paylarla sınırlıdır. Saklı paylı mirasçı bulunmuyorsa mirasın tamamında tasarruf edilebilir (TMK m. 505). Altsoy için saklı pay yasal miras payının yarısı, anne ve babanın her biri için dörtte biri; sağ kalan eş için ise birlikte mirasçı olduğu zümreye göre yasal payının tamamı veya dörtte üçüdür (TMK m. 506). Saklı payı ihlal edilen mirasçı, koşulları varsa tenkis davası açabilir. Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. On yıllık üst süre ise vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açıldığı tarihten, diğer tasarruflarda mirasın açıldığı, yani ölümün gerçekleştiği tarihten başlar. Bunlar hak düşürücü sürelerdir (TMK m. 571).
Örnek: Sağ kalan eşi olmayan ve tek çocuğu bulunan kişi, hesaplamaya esas net terekesi 1.000.000 TL iken tamamını bir vakfa vasiyet etmiş olsun. Başka bir kazandırma veya özel durum bulunmadığında çocuğun yasal payı mirasın tamamı, saklı payı bunun yarısı olan 500.000 TL’dir. Çocuk, saklı payını karşılayacak miktarda tenkis isteyebilir; vasiyetnamenin tamamının geçersiz olması gerekmez.
Sık Sorulan Sorular
Bütün mirasçılar paylaşma sözleşmesini imzalamalı mı?
Anlaşmalı paylaşmanın bütün mirasçıları bağlaması için tümünün sözleşmeye katılması veya yetkili temsilciyle temsil edilmesi gerekir. Bir mirasçının kabul etmediği paylaşma diğerlerine tek taraflı olarak dayatılamaz; anlaşmazlıkta önce arabuluculuk, sonra dava yolu değerlendirilir.
Bir mirasçı tek başına paylaşım davası açabilir mi?
Bir mirasçı paylaşma isteyebilir. Taşınır veya taşınmazların paylaşılması ya da ortaklığın giderilmesi için dava açmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurmalıdır. Anlaşma sağlanamazsa terekenin paylaşılması davası miras bırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesinde açılır. Belirli bir taşınmaz üzerindeki ortaklığın giderilmesi davasında ise taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesi yetkilidir.
Mahkeme evi mutlaka isteyen mirasçıya verir mi?
Hayır. Mahkeme terekenin bütününü, malın bölünebilirliğini ve miras paylarını değerlendirir. Mümkünse malı aynen paylaştırıp değer farkını denkleştirir; şartlar elvermezse satış yoluyla bedelin paylaşılmasına karar verebilir.
İlgili Miras Hukuku Yazıları
Resmî dayanaklar: Türk Medeni Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu.
