CMK 128/A ceza muhakamesinin özel bir koruma tedbiridir ve bilişim sistemleri ve kripto varlık platformları aracılığıyla işlenen suçlarda, haksız kazançların anlık bir şekilde farklı hesaplara aktarılarak izinin kaybettirilmesini önlemek amacıyla ihdas edilmiştir. Bu tedbir, suçta kullanılan banka, ödeme hizmeti veya kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdindeki hesapların 48 saate kadar askıya alınmasını ve ardından bu hesaplarda bulunan suça konu maddi menfaate adli makamlarca el konulmasını kapsamaktadır.
Bu düzenlemede hızlı bir müdahale şekli söz konusu olup şirket yönetimine kayyım atanması gibi bürokratik veya uzun zaman alan mekanizmalar yerine, dijital finansal suçlara siber hızda müdahale edilmesini sağlayan geçici askıya alma ve resmi adli elkoyma adımlarına odaklanmaktadır. Bu koruma tedbirinin uygulanabilmesi için Kanun’da sınırlı (tahdidi) olarak sayılan katalog suçların işlendiğine dair somut delillere dayanan makul bir şüphenin varlığı aranmaktadır.
CMK 128/A uygulama alanı; bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle nitelikli hırsızlık (TCK m. 142/2-e), bilişim sistemleri veya banka/kredi kurumlarının araç kılınması ya da kamu görevlisi/banka çalışanı sıfatıyla nitelikli dolandırıcılık (TCK m. 158/1-f, l) ve banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması (TCK m. 245) suçlarıyla sınırlandırılmaktadır. Makul şüphenin varlığı halinde, suça konu menfaatin aktarıldığı veya işlem yapılan tüm dijital hesaplar hakkında bu tedbir devreye girebilir.
Usul bakımından süreç, ilgili mali kurumlarca veya Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle hesabın 48 saate kadar askıya alınması ve durumun derhal başsavcılığa bildirilmesiyle başlamaktadır. Askıya alma süresi içinde, hesaptaki suça konu menfaate Sulh Ceza Hakimi kararıyla veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle el konulabilir. Savcının verdiği elkoyma kararı 24 saat içinde hakim onayına sunulur ve hakim 48 saat içinde kararını açıklamazsa elkoyma kendiliğinden hükümsüz kalır. Bu madde düzenlemesinin en temel usuli kolaylığı ise klasik elkoymadan (CMK m. 128) farklı olarak BDDK, MASAK veya SPK gibi kurumlardan rapor alma şartının aranmamasıdır.
Dijital Finansal Ekosistem, Kripto Varlıklar ve Bilişim Suçları Yasal Düzenlemesi ve “Hız” Faktörü
Belirtelim ki geleneksel finansal sistemlerin dijitalleşmesi ve kripto varlık ekosisteminin hızlı yükselişi, malvarlığına karşı işlenen bilişim suçlarının yapısını köklü bir şekilde değiştirmiştir. Siber suçlular, nitelikli dolandırıcılık veya hırsızlık yoluyla elde ettikleri haksız kazançları eşzamanlı olarak farklı banka hesaplarına, dijital cüzdanlara veya yurt dışı merkezli platformlara transfer edebilmektedirler.
Bilişim ve teknoloji hukukundaki en temel pratik zorluk, suçun işlenme ve fonların el değiştirme hızı ile klasik adli soruşturma mekanizmalarının müdahale hızı arasındaki büyük farktır.
7571 sayılı Kanun ile Ceza Muhakemesi Kanunu‘na eklenen 128/A maddesi, dijital suç gelirlerinin anlık olarak sistem dışına çıkarılmasını ve soğuk cüzdanlara aktarılmasını önlemek amacıyla “zaman” ve “hız” faktörünü merkeze alan yeni bir koruma tedbiri rejimi ihdas etmiştir. Ve bu yeni koruma tedbiri CMK md. 128 ve CMK 128/A arasındaki uygulamanın hızının farkını ortaya koymaktadır.
Ceza Hukuku alanında merak ettiğiniz diğer konular hakkında da bilgi sahibi olmak isterseniz, ilgili kategorimize göz atabilirsiniz.
CMK 128 Elkoyma Rejiminin Dijital Transferler Karşısındaki Yetersizliği ve CMK 128/a Farkı
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 128. maddesinde düzenlenen klasik elkoyma rejimi; taşınmazlara, hak ve alacaklara el konulmasında ağır ceza mahkemesi kararı ve BDDK, MASAK, SPK gibi kurumlardan aylar sürebilen teknik raporlar alınmasını zorunlu kılmaktaydı. Suç gelirinin saniyeler içinde el değiştirdiği dijital ve kripto varlık transferlerinde adli karar veya idari rapor beklenirken fonların izinin kaybolması, genel elkoyma rejiminin uygulamada yetersiz kalmasına yol açmaktaydı. Yani uygulamada ciddi bir hantallık problemi söz konusuydu.
CMK m. 128/A düzenlemesi ise bu bürokratik gecikmelere karşı ceza muhakemesine siber hızda bir hareket kazandırmaktır. Getirilen bu düzenlemeyle uygulamada eskiye nazaran en temel fark; banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı ve kripto varlık hizmet sağlayıcılarına makul şüphe halinde hesabı 48 saate kadar doğrudan askıya alma imkanının tanınmasıdır.
Ayrıca CMK m. 128/A uyarınca yapılacak elkoyma işlemlerinde CMK 128’de öngörülen ve süreci uzatan rapor alma şartı aranmayarak adli makamların suç gelirine gecikmeksizin el koyması ve mağduriyetlerin soruşturma aşamasında hızla giderilmesi sağlanmıştır.
7571 Sayılı Kanun ile Eklenen CMK m. 128/A Düzenlemesinin Amacı ve Getirdiği Hukuki Yenilikler
7571 sayılı Kanun ile Ceza Muhakemesi Kanunu’na eklenen 128/A maddesi, günümüzdeki teknolojik gelişmelerin etkisiyle hızla tırmanan bilişim ve siber suçlarla mücadelede adli mekanizmalara “siber hız” ve etkinlik kazandırmayı amaçlamaktadır. Bilişim sistemleri aracılığıyla elde edilen haksız kazançların anlık olarak farklı hesaplara veya soğuk cüzdanlara aktarılarak izinin kaybettirilmesi karşısında klasik elkoyma usulleri çokça yetersiz kalmaktaydı.
Kanun koyucu bu düzenlemeyle; işlem güvenliğini artırmayı, suç gelirlerinin henüz ilk aşamada sistem dışına çıkarılmasını önlemeyi ve en önemlisi suçtan zarar gören mağduriyetlerini en kısa sürede gidermeyi hedeflemiştir.
Düzenlemenin getirdiği en temel hukuki yenilik, adli makam kararı beklenmeksizin banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı ve kripto varlık hizmet sağlayıcılarına (KVHS) suça konu hesapları 48 saate kadar doğrudan askıya alma yetkisinin tanınması olmaktadır. Bununla beraber, klasik CMK md. 128 elkoyma rejiminde süreci aylarca uzatabilen BDDK, MASAK veya SPK gibi idari kurumlardan rapor alma şartı, CMK 128/A kapsamındaki elkoyma işlemleri için tamamen kaldırılmıştır.
Ayrıca, askıya alma işlemi tamamlanmadan evvel fonların başka bir mali kuruma transfer edilmesi halinde, kurumlar arası zincirleme bildirim mekanizması işletilerek suç gelirinin platformlar arasında dolaştırılması engellenmektedir.
CMK md. 128/A ile getirilen bir diğer önemli yenilik, müşterilerinin hesabını donduran mali kurumların tazminat endişesi yaşamamaları adına tanınan hukuki sorumsuzluk güvencesi olmaktadır. Onarımcı ceza adalet anlayışının yansıması olarak, elkonulan suça konu menfaatin mağdura ait olduğu anlaşıldığında, yargılama sonu beklenmeden soruşturma veya kovuşturma evresinde doğrudan hak sahibine iade edilmesine imkan sağlanmıştır. Son olarak, adli makamlarca talep edilen bilgi ve belgelerin 10 gün içinde gönderilmesi zorunlu kılınıp aksi halde idari para cezası yaptırımı öngörülerek soruşturma süreçlerinin sürüncemede kalması önlenmektedir.
Elkoyma ile ilgili tüm detaylardan bahsettiğimiz içeriğimize de göz atabilirsiniz.
CMK Madde 128/A’nın Uygulama Alanı ve Katalog Suçlar
7571 sayılı Kanun ile Ceza Muhakemesi Kanunu’na eklenen 128/A maddesi, siber suçlar ve bilişim sistemleri üzerinden gerçekleştirilen malvarlığına karşı suçlarla mücadelede yeni bir hukuki çerçeve çizmektedir. Geleneksel koruma tedbirlerinin dijital finansal işlemlerin ve kripto varlık transferlerinin hızı karşısında yetersiz kalması üzerine ihdas edilmiş olan bu düzenleme, tüm suç tipleri için genel bir hesap dondurma yetkisi vermek yerine belirli suçlarla sınırlandırılmış olup özel bir uygulama alanı çizmektedir. Maddenin başlığı genel bir “bilişim suçları” ifadesi taşısa da kanun metni kapsamı açıkça belirlemiş ve haksız ekonomik menfaat temininin anlık gerçekleştiği spesifik alanlara da odaklanmıştır.
Bu özel koruma tedbiri düzenlemesi; bankalar, ödeme hizmeti sağlayıcıları ve kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdinde yapılan veya yapılmaya teşebbüs edilen işlemleri kapsamaktadır. Suç gelirlerinin henüz ilk aşamada sistem dışına çıkarılmasını veya izinin kaybettirilmesini engellemeyi amaçlayan bu uygulama alanı, finansal ekosistemin dijitalleşen yapısına uygun bir koruma mekanizması oluşturmaktadır.
Düzenlemede, mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin orantılılığını korumak amacıyla genel ve sınırsız bir askıya alma yetkisi tanınmamış olup yalnızca kanunda tek tek sayılan katalog suçların varlığı durumunda uygulanabilir kılınmaktadır.
Katalog Suçlar hakkında daha detaylı bilgi sahibi olmak isterseniz, ilgili içeriğimize göz atabilirsiniz.
Sınırlı Sayma (Tahdidi) İlkesi Kapsamındaki Suç Tipleri
CMK 128/A kapsamındaki koruma tedbirlerinin uygulanabileceği suçlar, kanun maddesinin birinci fıkrasında sınırlı sayma (tahdidi) ilkesine tabi olarak düzenlenmektedir. Buna göre bu tedbir; Türk Ceza Kanunu’nda yer alan nitelikli hırsızlık suçunun sadece bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle işlenen hali (TCK m. 142/2-e), nitelikli dolandırıcılık suçunun bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması (TCK m. 158/1-f) veya kişinin kendisini kamu görevlisi ya da banka/sigorta/kredi kurumu çalışanı olarak tanıtması (TCK m. 158/1-l) suretiyle işlenen halleri ve banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması (TCK m. 245) suçlarıyla sınırlandırılmaktadır.
Kanun koyucunun tahdidi olarak belirlediği bu suç tiplerinin ortak noktası, haksız ekonomik çıkarın dijital altyapılar ve finansal ağlar üzerinden son derece hızlı biçimde el değiştirmesine elverişli olmalarıdır. Dolayısıyla, TCK’nın bilişim alanındaki diğer suçları (örneğin TCK m. 243 veya m. 244) kapsam dahilinde sayılmadığından, bu suçlar bakımından doğrudan CMK m. 128/A hükümlerine göre hesabın askıya alınması veya elkoyma tedbiri söz konusu olmamaktadır. Bu sınırlı sayım ilkesi, adli ve mali makamların yetki sınırlarını netleştirerek keyfi uygulamaların önüne geçmeyi ve hukuki güvenliği sağlamayı hedeflemektedir.
Tedbirin Uygulanabilmesi Şartları
CMK m. 128/A uyarınca bir hesabın askıya alınabilmesi ve akabinde suça konu menfaate el konulabilmesi için ilk ve en temel şart, katalogda sayılan suçlardan birinin işlendiğine dair “makul şüphe” oluşturan somut delillerin ve olguların bulunması olmaktadır. Buradaki makul şüphe; soruşturmayı başlatmak için gereken basit şüphenin ötesinde olup hesaptaki kısıtlamayı ve mülkiyet hakkına yapılan geçici müdahaleyi haklı kılacak yoğunlukta somut delillere dayanan bir şüphe düzeyini ifade etmektedir. Soyut iddialar veya duyuma dayalı ihbarlar tek başına bu koruma tedbirinin uygulanması için yeterli olmayacaktır.
İkinci olarak ise suça konu olan veya suçta kullanılan menfaatin; banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdinde ya da bunlar aracılığıyla yapılan veya yapılmaya teşebbüs edilen bir işleme konu olması gerekmektedir.
Ayrıca bu tedbir yapısı gereği henüz suç işlendiğinde veya suça teşebbüs edildiğinde hızlı hareket edilebilmesi amacıyla tasarlanmış olup kural olarak soruşturma evresine özgü bir koruma tedbiridir. Bu şartların bir arada bulunması halinde mali kurumlarca 48 saate kadar askıya alınan hesaplar derhal Cumhuriyet başsavcılığına bildirilir ve devamında hakim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde savcı emriyle adli elkoyma süreci işletilir.
Hesabın Doğrudan Askıya Alınması ve Aşamaları
CMK 128/A uyarınca katalog suçların işlendiğine dair makul şüphenin bulunması halinde; bankalar, ödeme hizmeti sağlayıcıları veya kripto varlık hizmet sağlayıcıları (KVHS), suça konu edilen ya da suçta kullanılan hesapları 48 saate kadar doğrudan askıya alma yetkisine sahiptir. Bu geçici mali tedbir, adli karar beklenmeksizin mali kurumlarca re’sen uygulanabileceği gibi doğrudan Cumhuriyet savcısının yazılı emri üzerine de devreye sokulabilir. Hesabın askıya alınması, suçtan elde edilen haksız menfaatin dijital altyapılar üzerinden çok kısa sürede farklı hesaplara veya soğuk cüzdanlara aktarılarak izinin kaybettirilmesini önleyen geçici ve koruyucu bir güvenlik mekanizması olmaktadır.
Askıya alma işlemini gerçekleştiren mali kurum, bu işlemi ve ilgili hesap hareketlerini tüm bilgi ve belgeleriyle birlikte derhal Cumhuriyet başsavcılığına ve hesap sahibine bildirmekle yükümlü olmaktadır. Askıya alma tamamlanmadan fonların başka bir finansal kuruma aktarıldığının tespiti halinde, zincirleme bildirim mekanizması işletilerek alıcı kurumun da hesabı 48 saat süreyle askıya alması sağlanmaktadır.
Mülkiyet hakkının korunması amacıyla hesabı askıya alınan kişi, kısıtlamanın kaldırılması talebiyle Cumhuriyet başsavcılığına başvurabilir; Cumhuriyet savcısı bu başvuru hakkında 24 saat içinde karar vermek zorundadır.
Hesabın Askıya Alınmasından Sonra Resmi Elkoyma Kararı ve Yargısal Denetim
Mali kurumlarca veya savcı emriyle uygulanan 48 saatlik askıya alma işlemi geçici nitelikte bir ön tedbir olup, hesaptaki suça konu menfaatin kalıcı bir hukuki kısıtlamaya tabi tutulabilmesi için yargısal denetime bağlı adli elkoyma kararına dönüştürülmesi zorunludur. 48 saatlik askıya alma süresi geçmeden, hesaptaki maddi menfaate Sulh Ceza Hakimi kararıyla veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle el konulabilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı tarafından verilen yazılı elkoyma emri, 24 saat içinde görevli hakimin onayına sunulmalıdır. Hakim, elkoyma tarihinden itibaren 48 saat içinde kararını açıklamak zorunda olup aksi halde elkoyma işlemi kendiliğinden hükümsüz kalır ve hesap üzerindeki kısıtlama kalkar.
CMK 128/A kapsamındaki elkoyma işlemlerinin klasik rejimden (CMK m. 128) en temel farkı; BDDK, MASAK veya SPK gibi idari kurumlardan rapor alma şartının aranmamasıdır.
Sorumsuzluk Rejimi, Hukuki Güvenceler ve İdari Yaptırımlar
CMK m. 128/A düzenlemesi, makul şüphe üzerine hesabı askıya alan mali kurumların olası tazminat veya hukuki yaptırım endişesi yaşamadan hızlı hareket edebilmelerini sağlamak amacıyla özel bir sorumsuzluk rejimi öngörmektedir. Kanunun ilgili fıkrası uyarınca, bu madde kapsamında askıya alma kararı veren gerçek ve tüzel kişiler yasal olarak hukuki bakımdan sorumlu tutulamazlar. Bu hukuki sorumsuzluk güvencesi; bankalar, ödeme hizmeti sağlayıcıları ve kripto varlık hizmet sağlayıcılarının tazminat korkusu taşımaksızın doğrudan ve anında müdahalede bulunabilmelerinin önünü açmaktadır.
Bununla beraber, mülkiyet hakkının keyfi kısıtlamalara karşı korunması amacıyla düzenlemede önemli usuli güvencelere yer verilmiştir. Askıya alma işlemi derhal Cumhuriyet başsavcılığına ve hesap sahibine bildirilir; hesap sahibi kısıtlamanın kaldırılması talebiyle başsavcılığa başvurabilir ve Cumhuriyet savcısı bu başvuru hakkında en geç 24 saat içinde karar vermek zorundadır.
Soruşturmanın etkinliğini sağlamak adına idari yaptırımlar da ihdas edilmiş olup; yürütülen soruşturma veya kovuşturma kapsamında adli makamlarca istenen bilgi ve belgelerin 10 gün içinde fiziki veya elektronik ortamda gönderilmesi zorunlu kılınmaktadır.
Bu yükümlülüğe uymayan veya eksik bilgi/belge gönderen mali kurumlara Cumhuriyet savcısı tarafından 50.000 TL’den 300.000 TL’ye kadar idari para cezası uygulanmaktadır.
Mağdur Hakları ve Suç Gelirinin İadesi
CMK m. 128/A düzenlemesi, ceza muhakemesinde yalnızca failin cezalandırılmasına odaklanan klasik anlayıştan ayrılarak mağdur odaklı ve onarımcı bir adalet yaklaşımını benimsemektedir.
Bilişim suçları ve kripto varlık dolandırıcılıklarında mağduriyetlerin giderilmesini merkeze alan bu tedbir, suçtan kaynaklanan zararın telafi edilmesini adli sürecin temel amaçlarından biri haline getirmektedir. Bu noktada dolandırıcılık veya hırsızlık mağdurları, suç duyurusunda bulunurken veya soruşturma esnasında elkonulan varlıkların korunması ve kendilerine iadesi yönünde talepte bulunabilmektedirler.
Maddenin getirdiği en kritik hukuki yeniliklerden biri, elkonulan suça konu menfaatin suçtan zarar gören mağdura ait olduğunun anlaşılması halinde, davanın ve uzun yargılama süreçlerinin sonu beklenmeksizin soruşturma veya kovuşturma evresinde doğrudan sahibine iade edilmesidir. Klasik yargılama prosedürlerinde yıllarca sürebilen müsadere ve iade süreçlerinin aksine, soruşturma veya kovuşturma aşamasında sağlanan bu iade imkanı, siber suç mağdurlarının zararlarını en kısa sürede telafi etmektedir. Böylelikle, dijital mecralarda haksızlığa uğrayan kişilerin mülkiyet hakları fiilen koruma altına alınmaktadır.
Sonuç
CMK 128/A, teknolojik gelişmelerle birlikte hızla tırmanan bilişim suçları ve kripto varlık dolandırıcılıklarına karşı Türk Ceza Muhakemesi hukukunda ihdas edilmiş, dinamik ve kapsamlı koruma tedbirlerinden biri olmaktadır. Klasik elkoyma düzenlemesi olan CMK madde. 128’in; saniyesinde gerçekleşen dijital transferler karşısında yetersiz kalması üzerine getirilen bu düzenleme, mali kurumlara tanınan 48 saatlik askıya alma yetkisi ve rapor alma şartının kaldırılmasıyla adli mekanizmalara hızlı müdahale kabiliyeti kazandırmaktadır.
Sonuç olarak bu düzenleme; suç gelirlerinin soğuk cüzdanlara veya sistem dışına kaçırılmasını engellerken, sıkı süre sınırları, 24 saatlik savcılık denetimi ve hakim onayı mekanizmalarıyla bireysel hak ve özgürlükleri güvence altında tutmaya çalışmaktadır. Hızlı müdahale, hukuki sorumsuzluk, idari yaptırımlar ve mağdura derhal iade adımlarının birbirini tamamlaması, bilişim suçlarıyla mücadelede telafi edici ve önleyici yeni bir dönemi başlatmaktadır
Sıkça Sorulan Sorular
CMK 128/A Kapsamında Hesabım Ne Kadar Süreyle Askıya Alınabilir?
CMK m. 128/A uyarınca, kanunda sınırlı olarak sayılan katalog suçların işlendiğine dair makul şüphe bulunması halinde; ilgili banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı tarafından re’sen ya da Cumhuriyet savcısının yazılı emri üzerine ilgili hesap en fazla 48 saate kadar askıya alınabilir. Geçici ve önleyici bir mali tedbir niteliğindeki bu uygulama, suçtan elde edilen menfaatin anlık dijital transferlerle sistem dışına çıkarılmasını veya izinin kaybettirilmesini engellemek amacını taşımaktadır.
Bu 48 saatlik yasal süre içerisinde adli makamlarca (Sulh Ceza Hakimi kararı veya savcı emriyle) resmi bir elkoyma kararı verilmediği takdirde hesap üzerindeki kısıtlama kendiliğinden sona ermektedir.
Askıya Alınan Hesaba Karşı Hesap Sahibi Nereye Ve Nasıl Başvurabilir?
Askıya alma işlemi kendisine bildirilen hesap sahibi, bu kısıtlamanın kaldırılması talebiyle doğrudan soruşturmayı yürütmeye yetkili Cumhuriyet başsavcılığına başvurabilir. Mülkiyet hakkı ile temel hak ve özgürlüklerin korunmasını amaçlayan bu yasal başvuru imkanı çerçevesinde, başvuruyu değerlendiren Cumhuriyet savcısı kısıtlamanın kaldırılması talebi hakkında en geç 24 saat içinde bir karar vermek zorundadır.
Resmi Elkoyma Kararı Hakim Onayına Sunulmazsa Ne Olur?
CMK m. 128/A uyarınca, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle gerçekleştirilen adli elkoyma işleminin 24 saat içinde görevli hakimin onayına sunulması yasal bir zorunluluktur. Elkoyma işleminin 24 saat içinde hakim onayına sunulmaması ya da hakimin elkoymadan itibaren 48 saat içinde kararını açıklamaması hallerinde, uygulanan elkoyma tedbiri kendiliğinden kalkar ve hükümsüz hale gelir. Bu durumda hesap üzerindeki adli kısıtlama kendiliğinden sona erer ve varlıklar üzerindeki serbest tasarruf imkanı yeniden doğar.
SERENAY ŞAHİN
