Haksız tutuklama tazminatı, özgürlüğün kısıtlanmasından doğan maddi ve manevi zararın devletten istenmesini sağlar. Yakalama ve gözaltı nedeniyle oluşan zararlar için de kanunda başvuru yolları vardır. Başlangıçta kanuna uygun gözaltı veya tutuklama uygulanmış olsa bile, sonradan kesinleşen beraat ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararı tazminat hakkı doğurabilir. Ancak hiç özgürlüğü kısıtlanmadan beraat eden herkesin aynı sebeple tazminat alacağı söylenemez.
Başvurunun yapılacağı yer, zararın nedenine göre değişir. Kanuna uygun yakalama veya tutuklamadan sonra beraat ya da takipsizlik verilmesine dayanan istem Tazminat Komisyonuna; tedbirin baştan hukuka aykırılığına, ölçüsüz aramaya veya haksız el koymaya dayanan istem ise ağır ceza mahkemesine yöneltilir. Bazı adli kontrol tedbirleri için de özel tazminat hakkı vardır.
Koruma tedbirleri tazminatında genel başvuru süresi, kararın veya hükmün kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıldır. Genel olarak yargılamanın uzun sürmesine ilişkin Komisyon başvurusunun süresi farklıdır. Aşağıda görevli yer, süre, istenecek zararlar ve itiraz yolları ayrı ayrı açıklanmıştır.
Haksız Tutuklama Tazminatı Kimlere Verilir?
Günlük dilde “haksız tutuklama tazminatı” denilse de CMK 141–144’teki koruma yalnız tutuklananlarla sınırlı değildir. Yakalama, gözaltı, arama, el koyma ve kanunda belirtilen adli kontrol uygulamaları da tazminat doğurabilir. Başvuruda hangi işlem nedeniyle hangi zararın ortaya çıktığı gösterilir.
İki temel durum ayrılmalıdır. İlkinde, işlem yapıldığı sırada kanuni şartlar yoktur veya işlem usule aykırı yürütülmüştür. İkincisinde başlangıçtaki tedbir hukuka uygundur; ancak daha sonra verilen kesinleşmiş karar nedeniyle kanun kişinin uğradığı zararın giderilmesini kabul eder. Beraat sonrası haksız tutuklama tazminatı için mutlaka hâkim veya polisin kusurunu kanıtlama şartı bulunmaz.
Örneğin üç gün gözaltında kalan kişi hakkında sonradan kesinleşmiş takipsizlik verilmesi, CMK 141/1-e kapsamında başvuruya konu olabilir. Buna karşılık karakola davet üzerine gidip ifade verdikten sonra serbestçe ayrılan ve hakkında hiç yakalama veya gözaltı uygulanmayan kişinin durumu aynı değildir. İşlemin adı kadar fiilen özgürlükten yoksun bırakılma da önemlidir.
Anayasa’nın kişi hürriyeti güvencesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 5. maddesi bu korumanın temelini oluşturur. Güncel başvuruda ise hak kazanma koşulları, görev ve süre bakımından CMK ile 6384 sayılı Kanunun somut hükümleri uygulanır. Eski kararlarda geçen 466 sayılı Kanun, 1 Haziran 2005 öncesi işlemlere ilişkin tarihsel düzenlemedir.
Tazminat Komisyonuna mı, Ağır Ceza Mahkemesine mi Başvurulur?
1 Haziran 2024’ten itibaren yapılan başvurularda görev ayrımı şu şekildedir. Aynı dilekçede farklı nedenler ileri sürülüyorsa her bir istem kendi görevli merciinde incelenir.
| Tazminatın nedeni | Başvuru yeri |
|---|---|
| Kanuna uygun yakalama veya tutuklamadan sonra kesinleşmiş beraat ya da takipsizlik | Tazminat Komisyonu — CMK 141/1-e |
| Gözaltı ve tutukluluk süresinin hükümlülük süresini aşması; kanunda yalnız para cezası öngörülen suç bakımından bu cezaya hükmedilmesi | Tazminat Komisyonu — CMK 141/1-f |
| Kanunda belirtilen tedavi veya konutu terk etmeme adli kontrolünden sonra beraat ya da takipsizlik | Tazminat Komisyonu — CMK 141/1-l |
| Kanuni şartları bulunmayan yakalama veya tutuklama; gözaltı süresi, hak bildirme ve başvuru güvencelerinin ihlali | Ağır ceza mahkemesi |
| Arama kararının ölçüsüz uygulanması; haksız el koyma, eşyanın korunmaması veya geç iadesi | Ağır ceza mahkemesi |
| Tutuklu kişinin makul sürede yargılama mercii önüne çıkarılmaması ve hakkında hüküm verilmemesi | CMK 141/1-d kapsamında ağır ceza mahkemesi |
| Genel olarak soruşturmanın veya yargılamanın makul sürede sonuçlanmaması | 6384 sayılı Kanun kapsamında Tazminat Komisyonu; başvuru süresi farklıdır |
Komisyona başvuru doğrudan veya Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla yapılabilir. Savcılık aracılığıyla gönderildiğinde dilekçenin savcılığa verildiği tarih korunur. Başvuru, olayları ve talepleri içeren dilekçe ile dayanak belgeler üzerinden hazırlanır; resmî başvuru formunun kullanılması bilgilerin düzenli sunulmasını kolaylaştırır.
Ağır ceza mahkemesinde ise kural olarak zarar görenin oturduğu yer esas alınır. O yerdeki ağır ceza mahkemesi tazminata konu işlemle ilişkiliyse ve başka ağır ceza dairesi yoksa en yakın yer ağır ceza mahkemesi görevlidir. Dava, kararı veren hâkime veya savcıya karşı kişisel bir alacak davası şeklinde açılmaz; istem devlete yöneltilir.
Yanlış yere başvurulursa hak kaybolur mu?
Komisyonun görevindeki istem mahkemeye veya mahkemenin görevindeki istem Komisyona verilmişse dosya görevli yere gönderilir ve ilk başvuru tarihi esas alınır. Hem beraat sonrası tutuklama hem de haksız el koyma zararı ileri sürülmüşse istemler ayrılarak ilgili yerlere gönderilebilir. Bu koruma, süresi zaten geçirilmiş başvuruyu süresinde hâle getirmez.
2024 öncesi dosyalarda hangi tarih önemlidir?
Geçiş kurallarında iki farklı tarih ölçütü vardır. CMK 142’deki görev değişikliği, 1 Haziran 2024 ve sonrasında yapılan tazminat başvurularına uygulanır; daha önce açılmış davalar eski usulle sürer. CMK 141’deki değişikliklerde ise 1 Haziran 2024 ve sonrasında kesinleşen karar veya hükümler esas alınır. Bu nedenle ev hapsine ilişkin yeni hak ile başvurunun hangi yerde görüleceği aynı tarih ölçütüyle açıklanamaz.
Hangi Koruma Tedbirleri Tazminat Hakkı Doğurur?
Kanuna aykırı yakalama, gözaltı veya tutuklama
Kanunda aranan şartlar bulunmadan yakalanmak, tutuklanmak veya tutukluluğun devamına karar verilmesi CMK 141/1-a kapsamındadır. Örneğin kaldırılmış bir kararın uygulanması, somut dayanak olmadan özgürlüğün kısıtlanması veya tutukluluğun kanuni şartları kalmadığı hâlde sürdürülmesi bu yönden incelemeye konu olabilir. Mahkûmiyet kararı verilmiş olması, önceki her işlemi hukuka uygun hâle getirmez.
Kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmama ayrı bir tazminat nedenidir. Süre hesabında yakalama, sevk ve hâkim önüne çıkarılma saatlerini gösteren kayıtlar önemlidir. Savcının tutuklamaya sevk yazısını düzenlemesi ile kişinin hâkim önüne çıkarılması aynı an değildir.
Kanuni hakları hatırlatılmadan veya hatırlatılan haklarından yararlanma isteği yerine getirilmeden tutuklanma da ayrıca düzenlenmiştir. Susma ve müdafi yardımından yararlanma gibi güvenceler kâğıt üzerinde bildirilip fiilen kullandırılmamışsa bunun nasıl gerçekleştiği dilekçede açıklanır.
Tutuklama şartlarını ve devam eden tedbire karşı başvuruyu Tutuklama Nedenleri ve İtiraz yazımızda okuyabilirsiniz.
Gözaltı veya tutuklamadan sonra beraat ve takipsizlik
Kanuna uygun yakalanan veya tutuklanan kişi hakkında daha sonra kesinleşmiş beraat ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmişse CMK 141/1-e uygulanabilir. Gözaltının kısa sürmesi başvuru hakkını bütünüyle ortadan kaldırmaz. Ancak özgürlüğün hangi tarihlerde ve hangi dosya nedeniyle kısıtlandığı belgelenmelidir.
Beraatin delil yetersizliğine dayanması, kişiye suçluymuş gibi davranılarak tazminatın reddedilmesini haklı kılmaz. Buna karşılık beraat hükmü henüz kesinleşmemişse, sırf bu sonuca dayalı başvurunun kesinleşme şartı tamamlanmamıştır. Başka dosyadan aynı dönemde tutukluluk veya mahkûmiyet bulunması da zarar hesabına etkisi bakımından açıklanmalıdır.
Verilen cezadan fazla süre gözaltında veya tutuklu kalma
Gözaltı ve tutukluluk süresi hükümlülük süresinden fazla olan kişi, fazla süreye ilişkin zararını CMK 141/1-f kapsamında isteyebilir. Örneğin kesinleşen ceza ile özgürlükten yoksun kalınan süre arasında fazlalık varsa kararlar ve infaz kayıtları karşılaştırılır. Koşullu salıverilme ve infaz hesabı içeren olaylar ise yalnız cezanın rakamına bakılarak çözülemez.
Para cezasına ilişkin hüküm dikkatle okunmalıdır: Kanun, işlenen suç için kanunda yalnız para cezası öngörülmesi nedeniyle bu cezayla cezalandırılan kişiyi kapsar. Hapis cezasının sonradan adli para cezasına çevrilmesi veya seçenek yaptırımlardan para cezasının seçilmesi, her olayda bu özel sebebi oluşturmaz.
Ev hapsi ve belirli tedavi yükümlülükleri
Konutu terk etmeme tedbiri uygulanıp sonradan hakkında beraat ya da takipsizlik verilen kişi CMK 141/1-l kapsamında başvurabilir. Aynı bent, uyuşturucu, uyarıcı veya uçucu madde ya da alkol bağımlılığından arınmak amacıyla hastaneye yatma dâhil tedavi veya muayene tedbirini de kapsar. Her sağlık tedbiri veya her adli kontrol bu düzenlemeye girmez.
Yalnız imza yükümlülüğü ya da yurt dışına çıkış yasağı uygulandıktan sonra beraat edilmesi, bu bentte sayılan özel tazminat hakkını doğurmaz. Tedbirin hukuka aykırılığına veya başvuru hakkının engellenmesine dayanan farklı iddialar kendi koşulları içinde ele alınır.
Konutu terk etmeme yükümlülüğünün kapsamı için Ev Hapsi Nedir? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Bildirim ve başvuru haklarının kullandırılmaması
Yakalama veya tutuklama nedeni ve suçlama, kişiye yazıyla veya bunun hemen mümkün olmadığı hâllerde sözlü olarak açıklanmalıdır. Yakalama ya da tutuklamanın yakınlara bildirilmemesi de ayrı bir tazminat nedenidir. Hangi bildirimin, kime ve ne zaman yapıldığı tutanaklardan anlaşılabilir.
Yakalama, adli kontrol veya tutuklamaya karşı kanunun tanıdığı başvuru imkânından yararlandırılmama CMK 141/1-k kapsamındadır. Dilekçenin alınmaması veya başvuru hakkının fiilen engellenmesi gibi iddialar, tarih ve belgeleriyle somutlaştırılır. Bu istemler ağır ceza mahkemesine yöneltilir.
Ölçüsüz arama ve haksız el koyma
CMK 141/1-i, arama kararının ölçüsüz uygulanmasını düzenler. Aramanın gerektirmediği şekilde eşyalara zarar verilmesi, gereksiz yıkım veya müdahalenin amacıyla orantısız icrası bu kapsamda olabilir. Arama kararının varlığı, uygulama sırasında her türlü müdahaleyi haklı kılmaz.
El koyma bakımından şartları oluşmadan işlem yapılması, eşyanın korunması için gerekli önlemlerin alınmaması, amacı dışında kullanılması ve zamanında geri verilmemesi tazminat sebebidir. Araç, telefon veya para üzerindeki tedbir nedeniyle oluşan zarar için el koyma ve iade tarihleri, kararlar, muhafaza koşulları ve zarar belgeleri birlikte sunulur.
Örneğin işte kullanılan aracın usulsüz biçimde tutulması nedeniyle gelir kaybı ileri sürülüyorsa yalnız aracın değeri yazılmaz; fiilen yapılamayan iş ve bundan doğan kayıp da belgelenir. Bütün piyasa değer kayıpları veya varsayılan kazançlar aynı şekilde kabul edilmez.
Telefonun hangi aşamada geri alınabileceğini ve iade talebini El Konulan Telefon Ne Zaman Geri Verilir? yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
Haksız Tutuklama Tazminatı Başvurusunun Süresi Ne Kadardır?
CMK 142’de ve Komisyonun koruma tedbirleri başvurularında iki sınır birlikte uygulanır: Kesinleşmenin tebliğinden itibaren üç ay; kesinleşme tarihinden itibaren en fazla bir yıl. Üç aylık süre ile bir yıllık süre birbirine eklenmez.
Örneğin karar 10 Mart’ta kesinleşmiş ve kesinleşme 20 Mart’ta tebliğ edilmişse, normal hesapta üç aylık süre 20 Haziran’da sona erer. Tebligat çok geç yapılırsa, üç ay henüz dolmamış olsa bile kesinleşmeden başlayan bir yıllık üst sınır önem taşır. Son günün resmî tatile rastlaması ve elektronik tebligatın kanuni tebliğ tarihi gibi usul kuralları da hesaba katılır.
Beraat veya takipsizliğin sonucuna bağlı istemlerde kararın kesinleşmesi beklenir. Buna karşılık gözaltı süresinin aşılması veya aramanın ölçüsüz uygulanması gibi, ceza dosyasının sonucundan bağımsız tamamlanmış ihlallerde asıl davanın bitmesi her zaman gerekli değildir. Başvurunun dayanağı belirtilmeden “bütün tazminat davaları beraatten sonra açılır” denilmesi bu nedenle yanlıştır.
Yargılamanın uzun sürmesi için de üç ay mı geçerlidir?
Hayır. 6384 sayılı Kanunun 5/A maddesindeki makul süre başvurusu, soruşturma veya yargılama devam ederken yapılabilir; süreç sona ermişse kesin kararın öğrenilmesinden itibaren bir ay içinde başvurulur. Haklı mazeretle süre kaçırılmışsa mazeretin kalkmasından itibaren on beş gün içinde, mazereti kanıtlayan belgelerle başvuru imkânı düzenlenmiştir.
Bu yol ile tutuklu kişinin makul sürede yargılama mercii önüne çıkarılmaması ve hakkında hüküm verilmemesi nedeniyle CMK 141/1-d’ye dayanan istem aynı değildir. İddianın yalnız dosyanın uzun sürmesine mi, yoksa tutukluluk güvencelerinin ihlaline mi dayandığı dilekçede açık olmalıdır.
Haksız Tutuklama Tazminatı Ne Kadar? Maddi ve Manevi Zarar Hesabı
Kanunda sabit bir günlük haksız tutuklama tazminatı tarifesi yoktur. “Bir ay tutukluluk için herkese şu tutar verilir” biçimindeki hesaplar güvenilir değildir. Maddi zarar ile manevi zarar ayrı kalemlerdir; her biri için istenen miktar ve gerekçe belirtilir.
Gelir kaybı ve diğer maddi zararlar
Ücretli çalışanın tutuklu kaldığı dönemde ödenmeyen ücreti; serbest çalışan kişinin belgelenebilir net kazanç kaybı; eşyanın korunmaması nedeniyle tamir gideri gibi zararlar talep edilebilir. Maaş bordrosu, SGK kaydı, işveren yazısı, vergi beyannamesi, banka hareketleri, sözleşmeler ve servis faturaları olayın türüne göre kullanılabilir.
Hesapta ciro ile net kazanç birbirine karıştırılmaz. Örneğin iş yerinin günlük toplam satışının tamamı kişinin kazancı değildir; yapılmayan faaliyet nedeniyle tasarruf edilen giderler ve aynı dönemde sürmüş gelirler de dikkate alınır. Tutukluluk sırasında maaşın tamamı ödenmişse, aynı ücret yeniden gelir kaybı olarak istenemez.
Gelir belgesi bulunmuyorsa yapılan iş, ödeme biçimi ve çalışılan dönem açıklanmalı; işveren, banka veya ilgili kurumlardaki kayıtların getirtilmesi istenmelidir. Bordro bulunmaması zararın varlığını bütünüyle ortadan kaldırmaz; ancak iddia edilen kazanç kaybının dayanağı gösterilmelidir. Çalışma ve gelir durumu, kayıp dönem ve zararla tedbir arasındaki bağlantı hesapta önem taşır.
Manevi tazminatın belirlenmesi
Manevi tazminat, özgürlüğün kısıtlanmasının yol açtığı acı, kaygı ve sosyal etkilerin giderilmesine yöneliktir. Tedbirin süresi, uygulanma biçimi, kişinin aile ve çalışma hayatındaki sonuçları, sağlık üzerindeki etkisi ve olayın ağırlığı önem taşır. Talep edilen tutarın neden uygun görüldüğü somut olaylarla anlatılmalıdır.
Örneğin küçük çocuğundan uzun süre ayrı kalan, işini kaybeden veya tedbir nedeniyle psikolojik destek alan kişinin bu sonuçları dilekçede göstermesi anlamlıdır. Sağlık kaydı ve işten ayrılma belgesi gibi belgeler yardımcı olur; fakat manevi zararın her yönü faturayla ölçülen bir gider değildir.
Avukatlık ücreti ve faiz
Ceza dosyasında yapılan savunma giderleriyle tazminat davasında hükmedilecek vekâlet ücreti farklıdır. Özel avukatla kararlaştırılan ücretin tamamının devletten alınacağı taahhüt edilemez. Ödeme belgesi, giderin tedbirle bağlantısı, ceza dosyasında hükmedilen ücret ve uygulanacak tarife birlikte önem taşır.
Faiz de dilekçede açıkça istenmeli; hangi tazminat kalemine, hangi tarihten itibaren talep edildiği belirtilmelidir. Özgürlükten yoksun bırakılmaya bağlı zarar ile daha sonra ortaya çıkan eşya hasarının başlangıç tarihleri aynı kabul edilmemelidir. Kanuni faiz oranı değişmişse ilgili dönemlere göre hesap yapılır.
Haksız Tutuklama Tazminatı Dilekçesine Hangi Belgeler Eklenir?
Dilekçede kimlik ve adres bilgileri, tedbirin uygulandığı dosya, olayların tarih sırası, tazminat nedeni, maddi ve manevi talepler ile faiz istemi bulunmalıdır. Dayanak belgeler mümkün olduğunca eklenir; elde olmayan resmî kayıtların hangi kurumdan getirtilmesinin istendiği belirtilir.
- Yakalama, gözaltı, tutuklama, tahliye veya adli kontrol kararları ve ilgili tutanaklar.
- Beraat veya takipsizlik kararı; gerekiyorsa kesinleşme şerhi ve tebliğ belgeleri.
- Özgürlüğün kısıtlandığı tarihleri gösteren cezaevi ve diğer resmî kayıtlar.
- Bordro, SGK ve vergi kayıtları, gelir kaybını gösteren işveren yazıları.
- El koyma ve iade tutanakları, fotoğraflar, servis raporları ve gider belgeleri.
- Sağlık ve aile hayatına ilişkin ileri sürülen zararı destekleyen ilgili belgeler.
Ağır ceza mahkemesi dilekçe ve belgelerdeki eksiklikler için bir aylık tamamlama süresi verir. Bildirilen eksiklik süresinde giderilmezse istem reddedilebilir. Mahkeme incelemesi duruşmalı yürütülür; gerektiğinde ek kayıtlar ve bilirkişi incelemesiyle zarar belirlenir.
Komisyona yapılacak başvurular damga vergisi ve harçtan muaftır. Avukatla başvuru yapılması zorunlu değildir; ancak farklı mercilere ait taleplerin ayrılması, kesinleşme ve süre hesabı ile zarar belgelerinin hazırlanması hak kaybını önlemek bakımından önemlidir.
Kimler Haksız Tutuklama Tazminatı İsteyemez?
CMK 144, kanuna uygun tedbirlere ilişkin bazı tazminat engellerini düzenler. Sadece daha sonra yürürlüğe giren lehe kanun nedeniyle durumu tazminata uygun hâle gelenler; genel veya özel af, şikâyetten vazgeçme, uzlaşma gibi nedenlerle dosyası sonuçlananlar ve kusur yeteneği bulunmadığı için ceza verilmeyenler bakımından özel sınırlamalar vardır.
Adli makamlar önünde gerçeğe aykırı biçimde suçu işlediğini veya suça katıldığını bildirerek kendi gözaltına alınmasına, tutuklanmasına veya adli kontrole tabi tutulmasına neden olan kişi de kanundaki engelle karşılaşabilir. Bu hüküm, her savunma değişikliğinin veya hatırlama yanılgısının aynı sonucu doğuracağı şeklinde genişletilemez.
HAGB kararı beraat değildir. Bu nedenle yalnız HAGB verilmesine dayanılarak beraat sonrası tazminat yoluna başvurulamaz. Ancak tedbirin uygulanmasında ayrıca hukuka aykırılık bulunduğu iddiası farklı bir hukuki nedendir. Aynı şekilde mahkûmiyet, gözaltı süresinin aşılması gibi bağımsız ihlalleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Haksız Tutuklama Tazminatı Kararına İtiraz ve Ödeme Süreci
Tazminat Komisyonu kararına karşı: Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde Ankara Bölge İdare Mahkemesine, Komisyon aracılığıyla itiraz edilir. İnceleme üzerine verilen karar kesindir. Kesinleşen Komisyon tazminatı, kanuna göre üç ay içinde Adalet Bakanlığı tarafından ödenir.
Ağır ceza mahkemesi kararına karşı: Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mahkemeye sunulan dilekçeyle bölge adliye mahkemesine istinaf başvurusu yapılır. CMK 142 uyarınca bölge adliye mahkemesi esastan inceleme yapar ve kararı kesindir. Bu süre, güncel düzenlemede yalnız duruşmada kısa kararın okunmasından başlatılmaz.
Ağır ceza mahkemesinin tazminat kararı kesinleşmeden icraya konulamaz. Kesinleşmeden sonra karar ve banka hesap bilgileriyle ilgili idareye yazılı başvuru yapılır. Ödeme otuz gün içinde yapılmazsa genel hükümlere göre icra yoluna gidilebilir. Komisyonun üç aylık ödeme süresi ile bu otuz günlük süre birbirine karıştırılmamalıdır.
Yargılamanın Yenilenmesi ve Tazminatın Geri Alınması
Kesinleşmiş mahkûmiyetin ardından yargılama yenilenip beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilirse, önceki mahkûmiyetin tamamen ya da kısmen infazı nedeniyle oluşan maddi ve manevi zararlar CMK 323/3 gereğince giderilebilir. Bu istem ağır ceza mahkemesinde ileri sürülür. Yalnız tutukluluk dönemine ilişkin istemden farklı olarak, hükümlü statüsünde infaz edilen ceza da söz konusudur.
Ödenen tazminatın bazı durumlarda geri alınması mümkündür. Takipsizlik kaldırılıp dava açılarak mahkûmiyet verilmesi veya yargılamanın yenilenmesiyle beraatin kaldırılması hâlinde, tazminatın mahkûmiyet süresine ilişkin kısmı CMK 143 çerçevesinde geri istenebilir. Sonradan dosya açılması ile kesin mahkûmiyetin sonuçları aynı değildir.
Devletin sorumlu görevlilere, iftira eden veya yalan tanıklık yapan kişilere yönelmesi ise ayrı bir rücu meselesidir. Başvuranın tazminat alabilmesi için önce görevliye karşı dava kazanması gerekmez. Rücu için kanunun aradığı koşullar devlet tarafından ayrıca takip edilir.
Haksız Tutuklama Tazminatı Yargıtay Kararları
Hukuka uygun gözaltından sonra beraat — Ceza Genel Kurulu, 20.03.2007, E.2006/9-338, K.2007/71
Olayda iş yerindeki ölüm nedeniyle gözetim altında tutulan kişi daha sonra beraat etmişti. Yerel mahkeme, başlangıçtaki işlemin hukuka uygunluğunu ve kısa süreli özgürlük kısıtlamasını gerekçe göstererek tazminatı reddetti. Ceza Genel Kurulu, kanuna uygun başlayan yakalama veya tutuklamanın da sonraki beraat nedeniyle tazminata konu olabileceğini belirterek kararı bozdu.
Bu karar, olay tarihi nedeniyle eski 466 sayılı Kanuna ilişkindir. Güncel başvuru yeri ve süresi bu karardan alınamaz. Bugün benzer istemde CMK 141/1-e, CMK 142 ve 6384 sayılı Kanun uygulanır. Kararın açıklayıcı değeri, başlangıçtaki hukuka uygunluğun beraat sonrası tazminat hakkını ortadan kaldırmadığını göstermesidir.
Tutuklu yargılama nedeniyle koşullu salıverilmeden yararlanamama — 12. Ceza Dairesi, 17.02.2014, E.2013/27023, K.2014/3838
Kararda uzun süren tutuklu yargılama nedeniyle hükümlü statüsüne geçemeyen kişinin durumu incelendi. Daire, olayın koşullarında muhtemel koşullu salıverilme tarihini aşan dönem yönünden CMK 141/1-d kapsamında tazminat değerlendirmesi yapılması gerektiğini belirterek ret kararını bozdu.
Bu karar, her infaz hesabı farklılığının aynı sonucu doğurduğu şeklinde okunamaz. Suç tarihi, uygulanacak infaz hükümleri, iyi hâl şartı, tutukluluk süreci ve kesinleşen ceza birlikte önem taşır. Kararın dayanağı da doğrudan “beraat tazminatı” değildir.
Sıkça Sorulan Sorular
Beraat ettim, haksız tutuklama tazminatı alabilir miyim?
Dosyada fiilen yakalanmış veya tutuklanmışsanız, karar kesinleşmişse ve kanuni engel yoksa başvurabilirsiniz. Hiç özgürlüğü kısıtlanmadan beraat eden herkes aynı sebeple tazminat alamaz.
Bir gece gözaltında kaldım; tazminat isteyebilir miyim?
Kısa süreli gözaltı da başvuruya konu olabilir. Sonraki kesinleşmiş karar, tedbirin hukuka uygunluğu ve ileri sürülen zarar başvurunun dayanağını belirler.
Takipsizlik tazminatı nereye başvurularak alınır?
Kanuna uygun yakalama veya tutuklamanın ardından verilen kesinleşmiş takipsizliğe dayanan istem Tazminat Komisyonuna yöneltilir. Baştan hukuka aykırı işlem iddiası varsa ağır ceza mahkemesinin görev alanı ayrıca gündeme gelir.
Haksız tutuklama tazminatı için günlük ücret ne kadar?
Herkese uygulanan sabit günlük tutar yoktur. Maddi kayıp belgelerle, manevi zarar ise olayın ağırlığı ve kişisel etkileriyle belirlenir.
Altı ay tutuklu kaldım; ne kadar haksız tutuklama tazminatı alırım?
Yalnız altı aylık süreyle güvenilir tutar hesaplanamaz. Gelir kaybı, özgürlük kısıtlamasının koşulları, aile ve çalışma hayatındaki sonuçlar ve diğer belgeler gerekir.
Delil yetersizliğinden beraat eden kişi haksız tutuklama tazminatı alabilir mi?
Delil yetersizliğine dayanan beraat de beraat hükmüdür. Tazminat bakımından kararın kesinleşmesi, uygulanan tedbir, zarar ve diğer kanuni şartlar esas alınır.
Karar kesinleşti ama bana tebliğ edilmedi; beklemeli miyim?
Kesinleşmeden başlayan bir yıllık üst süreyi gözden kaçırmayın. Karar ve kesinleşme bilgilerini temin ederek başvuruyu geciktirmemek gerekir; üç aylık süre ile bir yıllık sınır birlikte işler.
Ev hapsinden sonra beraat ettim, tazminat alabilir miyim?
Konutu terk etmeme tedbirinden sonra kesinleşmiş beraat veya takipsizlik için özel başvuru hakkı vardır. Geçiş hükmü gereğince kararın kesinleşme tarihi de önemlidir.
Yurt dışı yasağım vardı, beraat ettim; aynı hak var mı?
Yurt dışına çıkış yasağı CMK 141/1-l’de sayılan tedbirlerden değildir. Sırf beraat nedeniyle bu bent uygulanmaz. Tedbirin hukuka aykırılığı gibi başka iddialar ayrı koşullara tabidir.
HAGB aldım, beraat tazminatı isteyebilir miyim?
HAGB, beraat değildir. Yalnız bu karara dayanarak beraat sonrası tazminat istenemez; tedbirdeki bağımsız hukuka aykırılık iddiası farklıdır.
Ceza aldım ama fazladan tutuklu kaldım; hakkım var mı?
Gözaltı ve tutukluluk süresinin hükümlülük süresini aşan kısmı için CMK 141/1-f kapsamında başvuru yapılabilir. Süreler kararlar ve infaz kayıtlarıyla hesaplanır.
Haksız tutuklama tazminatı için avukatsız başvuru yapabilir miyim?
Evet. Kimlik, adres, olaylar, dosya bilgileri, zarar tutarları ve dayanak belgelerle başvurabilirsiniz. Avukat zorunlu değildir; yanlış süre veya görev hesabı hak kaybına yol açabilir.
Tazminat Komisyonu başvurusu ücretli mi?
Komisyona başvuru damga vergisi ve harçtan muaftır. Avukatla çalışılması hâlinde özel avukatlık ücreti ayrı bir ilişkidir.
Komisyon az tazminat verdi; nereye itiraz ederim?
Tebliğden itibaren 15 gün içinde Ankara Bölge İdare Mahkemesine, Komisyon aracılığıyla itiraz edebilirsiniz. Eksik hesaplanan zararları ve belgelerinizi açıkça gösterin.
Telefonum geç iade edildi; Komisyona mı başvurmalıyım?
CMK 141/1-j kapsamındaki haksız el koyma veya geç iade zararı ağır ceza mahkemesinin görevindedir. Bu istem, beraat sonrası tutuklama tazminatıyla aynı merciye ait değildir.
Tazminatı kazandım, ödeme ne zaman yapılır?
Komisyon kararlarında kesinleşmeden itibaren üç ay; ağır ceza mahkemesi kararlarında ise kesinleşme sonrası gerekli bilgilerle ilgili idareye yazılı başvurudan itibaren otuz günlük ödeme süreci söz konusudur.
Yazar: Av. Burak Temizer
Burak Temizer Hukuk Bürosu
