Çocukla kişisel ilişki kurulması için henüz karar yoksa aile mahkemesine başvurulur. Mevcut kararın uygulanması için çocuğun yerleşim yerindeki Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğüne (ADM) başvurun. Mahkemenin son kararı kesinleşince, yargılama sırasında verilen geçici tedbir kararı ise kesinleşme beklenmeden uygulanabilir. 5395 sayılı Kanun’un 41/F maddesinde şikâyet süresi bir aydır. Kişisel ilişki kurulmasına ilişkin teslim emrine aykırılıkta üç günden on güne kadar; çocuk teslimine ilişkin emre aykırılıkta veya görüşme sonunda çocuğu geri getirmemede ise üç aya kadar disiplin hapsi öngörülür.
Kişisel ilişki, velayeti kendisine verilmeyen veya çocuk kendisine bırakılmayan ebeveynle çocuk arasında mahkemenin belirlediği görüşme ve iletişim düzenidir (Türk Medeni Kanunu, m. 323). Görüşme günleri ve koşulları her dosyada çocuğun üstün yararına göre belirlenir; herkes için geçerli sabit bir takvim yoktur.
Çocukla kişisel ilişki kurulması için nereye başvurulur?
Henüz mahkeme kararı yoksa kişisel ilişki, aile mahkemesinden istenir. TMK m. 326 uyarınca çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir; boşanma ve evlilik birliğinin korunmasına ilişkin özel yetki kuralları saklıdır. Boşanma veya velayet davası sürüyorsa talep o dosyada da ileri sürülebilir. Aile mahkemesi bulunmayan yerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
Elinizde karar veya geçici tedbir varsa ve diğer ebeveyn kararı kendiliğinden uygulamıyorsa, çocuğun yerleşim yerindeki ADM’ye başvurun. Başvuru dilekçesine kişisel ilişki kararını ve tarafların adres/iletişim bilgilerini ekleyin. ADM bulunmayan yerlerde başvuru, Bakanlıkça belirlenen hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne yapılır. Bu uygulama için icra dairesine gidilmez. Kararın uygulanması için yapılan işlemler harçtan muaftır; masraflar, avukatlık ücreti dışında Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır.
Kararın kesinleşmesi gerekir mi?
Mahkemenin davayı sonuçlandıran nihai hükmündeki kişisel ilişki düzenlemesi, karar kesinleşince uygulanır. Yargılama devam ederken verilen geçici tedbir kararı için kesinleşme aranmaz. Başvuru sırasında nihai kararın kesinleştiği kontrol edilir; tedbir kararı ise kesinleşme beklenmeden ADM’ye sunulabilir. Bu ayrım, Adalet Bakanlığının Çocuk Teslimi Rehberinde açıklanmıştır.
Çocukla kişisel ilişki kurulmasında görüşme günleri ve teslim yeri
Mahkeme; çocuğun yaşı ve gelişimini, sağlık ve eğitim düzenini, tarafların yaşadığı yerler arasındaki mesafeyi, önceki bakım ilişkisini ve güvenlik ihtiyacını değerlendirerek günleri, süreyi, bayram ve tatil düzenini kararda açıkça gösterir. Gerekiyorsa telefon veya görüntülü iletişim de düzenlenebilir. Teslim işlemleri, ADM’nin belirlediği çocuk görüşme merkezinde ve karardaki takvime göre yapılır.
Çocuğun yaşı ve olgunluğu uygunsa görüşü alınır. Görüşünün hangi koşullarda oluştuğu da değerlendirilir; çocuğun tek başına “görüşmek istemiyorum” demesi her olayda kişisel ilişkinin kaldırılması sonucunu doğurmaz. Mahkeme, gerekli görürse uzman incelemesi ve sosyal inceleme raporu alır; kararı uzman değil hâkim verir.
Uzman gözetiminde görüşme ne zaman gerekir?
Çocuğun güvenliği veya ebeveynle bağının yeniden kurulması için gerekli olduğunda, mahkemeden uzman gözetiminde ya da daha kısa süreli görüşme düzeni istenebilir. Öfke kontrolü sorunu veya şiddet iddiası varsa bunun çocuk üzerindeki etkisi, deliller ve uzman değerlendirmesiyle ele alınır. Görüşmenin sınırlandırılması veya kaldırılması çocuğun yararına göre kararlaştırılır (TMK m. 324).
Çocuğun teslimi sırasında ADM uzmanının görev yapması, görüşmenin tamamının uzman gözetiminde yapılacağı anlamına gelmez. Gözetimli görüşmenin yeri, süresi ve koşulları mahkeme kararında uygulanabilecek açıklıkta gösterilmelidir.
Sosyal inceleme raporu ile sosyal ve ekonomik durum araştırması arasındaki fark nedir?
Sosyal inceleme raporu; çocuğun yaşam koşulları, ebeveynlerle ilişkisi ve ihtiyaçları hakkında mahkemeye bilgi sağlayan uzman değerlendirmesidir. Aile mahkemesi, 4787 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan yararlanır. Rapor diğer delillerle birlikte değerlendirilir; görüşme düzenine hâkim karar verir.
Mahkeme dosyasında SED olarak da anılan sosyal ve ekonomik durum araştırması ise tarafların geliri, mal varlığı, işi ve geçim koşulları hakkında bilgi sağlar. Bu bilgiler, çocuğun ebeveynleriyle ilişkisini ve gelişimsel ihtiyaçlarını değerlendiren sosyal inceleme raporunun yerine geçmez.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının aynı kısaltmayla anılan Sosyal ve Ekonomik Destek hizmeti, çocuğun aile yanında bakımını destekleyen ayrı bir hizmettir; mahkemenin istediği durum araştırması veya uzman raporuyla karıştırılmamalıdır.
Karara uyulmazsa hangi yaptırım uygulanır?
Çocuk teslimi, çocuğun velayet veya başka bir mahkeme kararı gereğince hak sahibine verilmesini; kişisel ilişki ise belirlenen zamanlarda görüşmenin sağlanmasını konu alır. Görüşme sonunda çocuğun geri getirilmemesi de ayrı bir ihlal olarak düzenlenmiştir.
ADM sürecinde düzenlenen teslim emrine aykırılık veya emrin uygulanmasının engellenmesi, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 41/F maddesi kapsamında aile mahkemesine yapılacak şikâyet üzerine disiplin hapsine yol açabilir. Şikâyet süresi bir aydır. Kanundaki yaptırımlar ihlalin türüne göre şöyledir:
| İhlal | Olası yaptırım |
|---|---|
| Çocuk teslimine ilişkin teslim emrine aykırılık veya emrin uygulanmasını engelleme | Üç aya kadar disiplin hapsi |
| Çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin teslim emrine aykırılık veya emrin uygulanmasını engelleme | Üç günden on güne kadar disiplin hapsi |
| Kişisel ilişki süresi sonunda çocuğu belirlenen yere geri getirmeme | Üç aya kadar disiplin hapsi |
Disiplin hapsine karar vermeden önce aile mahkemesi ihlali ve delilleri değerlendirir. Şikâyet, işlemi yapan ADM’nin bulunduğu yer aile mahkemesine yapılır. Şikâyetten vazgeçilirse dava ve sonuçları düşer. Çocuğun velayet sahibine teslim edilmesi de kanunun yalnızca çocuk teslimine aykırılık ve görüşme sonunda çocuğu geri getirmeme hâlleri için öngördüğü sonuçları doğurur (m. 41/F/7).
Süreleri karıştırmayın: Teslim emrine aykırılık için 41/F şikâyeti bir ay içinde yapılır. ADM’nin kendi işlem veya kararına karşı ise öğrenme ya da tebliğden itibaren bir hafta içinde şikâyet edilebilir; bu şikâyet üzerine verilen karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir (m. 41/E).
Kişisel ilişki süresi sonunda çocuğun iade edilmemesi hâlinde disiplin hapsi sürecinden ayrı olarak, koşulları varsa TCK m. 234 kapsamında soruşturma da gündeme gelebilir. ADM bu durumda savcılığa suç duyurusunda bulunabilir. Her teslim uyuşmazlığı kendiliğinden ayrı bir suç oluşturmaz; olayın koşulları ayrıca incelenir.
Ceza sorumluluğunun hangi hâllerde doğduğunu Çocuğun Kaçırılması ve Alıkonulması Suçu yazımızda açıklıyoruz.
Mahkeme kişisel ilişkiyi ne zaman sınırlar veya kaldırır?
TMK m. 324 uyarınca kişisel ilişki; çocuğun huzurunu tehlikeye düşürüyorsa, ebeveyn yükümlülüklerine aykırı davranıyorsa, çocukla ciddi biçimde ilgilenilmiyorsa veya başka önemli bir neden varsa reddedilebilir, sınırlandırılabilir ya da kaldırılabilir. Mahkeme güncel koşulları, çocuğun görüşünü ve uzman raporları dâhil tüm delilleri birlikte değerlendirir.
Velayet kendisine bırakılan ebeveyn kişisel ilişki kararının gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak şartıyla velayet değiştirilebilir. Bu ihtar kişisel ilişki kararında yer almalıdır (TMK m. 324/3). Velayet kendiliğinden değişmez; karar için aile mahkemesi somut koşulları inceler.
Velayetin değiştirilmesinin koşulları için Velayet Davası ve Velayetin Değiştirilmesi yazımızı inceleyebilirsiniz.
Dede, büyükanne veya başka bir yakının çocukla görüşmesi mümkün mü?
TMK m. 325 uyarınca olağanüstü hâller bulunmalı ve istenen kişisel ilişki çocuğun menfaatine uygun olmalıdır. Dede, büyükanne, kardeş veya diğer kişiler bu koşullarla mahkemeye başvurabilir. Akrabalık, her durumda görüşme hakkı veya belirli bir takvim sağlamaz; önceki bağ ve talebin çocuk üzerindeki etkisi somut olayda değerlendirilir. Görüşmenin yapılacağı evin koşulları, çocuğun kendisini güvende hissedip hissetmediği ve yaşına uygun olarak alınan görüşü de bu değerlendirmeye dâhildir.
Yargıtay kararı ne söylüyor?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 11.12.2025 tarihli, 2025/8016 E. ve 2025/11092 K. sayılı kararında, uzun süre babasıyla görüşmeyen çocuğun kişisel ilişki istememesi üzerine verilen ret kararı incelenmiştir. İlk derece mahkemesi, çocuğun beyanı ve olumsuz sosyal inceleme raporuna dayanarak talebi reddetmiştir.
Yargıtay, mevcut raporu yetersiz bularak üç kişilik uzman heyetinden rapor alınmasını ve diğer delillerle birlikte değerlendirilmesini istemiştir. Çocuğun babasıyla bağının geliştirilmesi sürecinde yatısız görüşme ve danışmanlık tedbirinin de dikkate alınması gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur. Karar, her çocuğa aynı görüşme takviminin uygulanmasını değil, bu olayda görüşmenin tümden reddi yerine çocuğun durumuna uygun düzenlemenin değerlendirilmesini gerektirir. Kararın tam metni (UYAP Mevzuat ve İçtihat Programı).
Sık Sorulan Sorular
Küçük çocuk diğer ebeveynde gece kalabilir mi?
TMK m. 323 ve 324, bütün çocuklar için geçerli bir gece kalma yaşı belirlemez. Çocuğun yaşı, bakım ve uyku düzeni, sağlık durumu, ebeveynle bağı ve kalacağı ortam birlikte değerlendirilir. Kısa ve yatısız görüşme gerekli olabileceği gibi, koşulları uygun çocuk için gece kalmayı içeren düzen de kurulabilir.
Yurt dışında yaşayan ebeveyne yazın bir ay görüşme hakkı verilir mi?
Yurt dışında yaşamak, kendiliğinden bir aylık görüşme süresi sağlamaz. Yolculuk koşulları, okul takvimi, çocuğun yaşı, mevcut bakım ilişkisi ve uzun ayrılığın etkisi değerlendirilerek süre belirlenir. Özellikle küçük çocuk için uzun ve kesintisiz kalışın uygun olup olmadığı somut koşullara göre ele alınır.
Çocuk büyüdüğünde veya ebeveyn taşındığında görüşme günleri değiştirilebilir mi?
Evet. Çocuğun ihtiyaçları veya tarafların yaşam koşulları değiştiğinde aile mahkemesinden kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi istenebilir. TMK m. 183; başka yere taşınma, yeniden evlenme ve benzeri yeni olguların gerekli kıldığı önlemlerin alınmasını düzenler. Taşınmak ya da yeniden evlenmek, mevcut kararı kendiliğinden değiştirmez.
Yasal dayanaklar: Türk Medeni Kanunu, Çocuk Koruma Kanunu ve Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun. SED açıklaması için Bakanlığın SED hizmeti bilgileri.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amaçlıdır. Uygulanacak yol, mahkeme kararının hüküm kısmına ve somut olayın koşullarına göre değişebilir.
Yazar: Av. Burak Temizer
Burak Temizer Hukuk Bürosu
